Травматологтарға ең қорқыныштысы не? Астана дәрігерлерімен ашық әңгіме

Олар ота үстелінде бес сағаттап тұрады, бір түнде ондаған науқасты қабылдайды, балағат сөздерді көтереді және ауыр оталардан кейін де кезекшілігін жалғастыра береді. Бірақ травматологтарға ең қорқыныштысы қан, ауыр жүктеме немесе жантүршігерлік жол апаты емес.

Ең қиыны - науқастың туысынан отыруын өтініп, жақын адамын аман алып қалу мүмкін болмағанын жеткізу. Tengri Health тілшілері Астанадағы академик Батпенов атындағы Ұлттық травматология және ортопедия ғылыми орталығына барып, ота бөлмесінің арғы жағында не болатынын біліп қайтты.

Отыруға мұрша болмаған ауысым

Травматология орталығы ғимаратының негізгі корпусы 1960 жылдардың соңы- 1970 жылдардың басында салынған. Ғимарат ескі болғанымен, жағдайы жақсы көрінеді. Қабырғалары сырланған, іші тап-тұйнақтай.

Академик Батпенов атындағы Ұлттық травматология және ортопедия ғылыми орталығы. Сурет: ©️ Tengrinews.kz / Нұрлан Алжабаев

Бұл есіктердің артында дәрігерлер күн сайын сынған сүйекті қалпына келтіріп, зақымдалған буынды алмастырады және адамдар қайтадан аяққа тұрып кетуіне көмектесу үшін қолдан келгеннің бәрін жасайды.

Сурет: ©️ Tengrinews.kz / Нұрлан Алжабаев

Біз барған кезде травматолог-ортопед Қасым Асқанов жұмыс істейтін травматология бөлімшесіндегі 40 төсектің 35-і бос емес еді. Науқастардың шамамен жартысы - 70 жастан асқан қарттар.

Травматолог-ортопед дәрігер Қасым Асқанов Сурет: ©️ Tengrinews.kz / Нұрлан Алжабаев

Олар ауруханаға көбіне тұрмыстық жарақаттардан кейін түседі. Егде адам үйде құлап қалып, ұзақ уақыт травматологтардың көмегіне мұқтаж болуы мүмкін. Жас адам үшін жай ғана көгерген жарақат - қарттар үшін сүйек сынуы, шұғыл ота және бірнеше айға созылатын оңалту процесі.

Сурет: ©️ Tengrinews.kz / Нұрлан Алжабаев

Дәрігер палаталардың бірінде 90 жастағы әжей жатқанын айтты. Ол үйде құлап, жамбасын сындырып алған. Асқанов зейнеткерді орталыққа әкелген түнді жақсы біледі.

Сол жұмада дәрігер  сағат төртте кезекшілікке түскен. Бірден қабылдау бөліміне шақырту алған. Ол науқастарды қабылдап, кешкі сегізге таман босаған. Бірақ содан кейін де демалудың сәті түспеген, оны ота бөлмесіне шақыртқан.

Журналист Рәбиға Дүйсенғұлова Қасым Асқановпен сұхбаттасып жатыр. Сурет: ©️ Tengrinews.kz / Нұрлан Алжабаев

Ота түнгі сағат бір шамасында аяқталған, ал таңғы бесте үйде құлап, жамбасын сындырып алған 90 жастағы кейуана жеткізілген. Бұл - травматологтың әдеттегі жұмыс күні. 

Дәрігерлер аптасына бес күн бөлімшеде жұмыс істейді, одан кейін кезекшілікке қалады. Асқановта айына сегіз кезекшілік болады. Жұмыс күндері түнгі, ал демалыс күндері тәуліктегі кезекшілік. 

Сурет: ©️ Tengrinews.kz / Нұрлан Алжабаев

Жоғары санатты дәрігердің негізгі жалақысы - шамамен 340 мың теңге. Түнгі және тәуліктегі кезекшіліктер, зиян еңбек жағдайына берілетін төлемдер, рентген жабдықтарымен жұмыс, мерекелік ауысымдар мен жоспар орындалуы табысты арттырады.

Көбірек табыс табу үшін дәрігерге қосымша кезекшілік алуға тура келеді, бұл ұйқыға, отбасына және күш жинауға қажет уақытты ұрлайды.

"Жалақы жақсы болса, сегіз емес, мысалы үш кезекшілік алар едім. Сонда бос уақытым көбірек болар еді", - деп түсіндірді Асқанов.

Ал жұмыс көлемін алдын ала біркелкі бөлу мүмкін емес. Бір айда науқастар аз болса, келесі айда көп болады. Ауысым қалай өтетінін ешқашан болжай алмайсың. Күніне бір ота болуы да немесе бес ота жасалуы да мүмкін.

Бір нәрсе ғана тұрақты: жазда жол апатынан зардап шеккендер, велосипедшілер мен самокат мінгендер жиі түседі. Қыста олардың қатарына тайғақ жолдар мен тротуарларда құлағандар қосылады.

Сурет: ©️ Tengrinews.kz / Нұрлан Алжабаев

Алғашқы көктайғақта әрқашан науқастар күрт көбейеді. Қасым Асқанов осыдан екі жыл бұрын бір кезекшілікте 163 науқас түскенін еске алды. Әдетте олардың саны 70-ке жуық болады.

Жазда да, қыста да бөлімшедегі төсек саны - 40. Науқастар көп болып, бос орын қалмаса, дәрігерлер ота жасалған науқастардың жағдайын бағалайды.

Жағдайы тұрақты науқастар емхананың бақылауына ертерек шығарылуы мүмкін. Қалғандарына көрші бөлімшелерден орын іздеп көреді. Травматологтар есікті жауып тастап, аурухана толды деп айта алмайды. 

Сурет: ©️ Tengrinews.kz / Нұрлан Алжабаев

Тікеңнен тік тұратын бес сағат

Сыртынан қарағанда хирургтің жұмысы қимылдардың жиынтығы сияқты көрінеді. Бірақ травматология физикалық күшті де талап етеді.

Ота кезінде арнайы балғалар, ара мен егеулер қолданылады. Бұл - имплант орнататын орынды дайындайтын құралдар. Дәрігерлерге науқастарды көтеріп, ауыстыруға, аяқ-қолдарын ұстап тұруға, сүйекті орнына салуға және ота үстелінің жанында сағаттап тұруға тура келеді.

Дәрігерлер бабында болуы үшін жаттығу залына барады. Бірақ бәріне алдын ала дайындалу мүмкін емес. Бұлшықетті нығайтып, құралдармен жұмыс істеуді үйреніп, түнгі кезекшілікке бой үйретуге болар, бірақ бүгін қанша науқас түсетінін және қандай қиындықтарға тап болатыныңды алдын ала білу мүмкін емес.

Болашақ дәрігерлер осынау күрделі мамандықты қалай таңдайды? Жоғары санатты травматолог-ортопед дәрігер, №2 травматология бөлімшесінің меңгерушісі Александр Степанов бұл мамандыққа жалпы хирургиядан келген. Ол түпкілікті таңдауын практикалық дайындық кезінде жасаған.

"Оқу практикасы кезінде травматология басталғанда, осы салаға қызығып кеттім. Бұл да хирургия, тек жалпы хирургиядан сәл өзгешелеу. Тікелей практикаға көшкенде, бұл менің салам екенін түсіндім", - деді Степанов.

Александр Степанов
Травматолог-ортопед дәрігер

Ол басқаратын бөлімше жылына мыңға жуық ота жасайды.

Александр Степановтың айтуынша, науқас емдейтін дәрігері мен хирургті ғана көретіндіктен, барлық жұмысты бір-екі адам істеді деп ойлауы мүмкін.

"Шын мәнінде, нәтиженің артында көптеген маманның орасан зор еңбегі тұрады. Медицина - командалық жұмыс, ол әрдайым көзге көріне бермейді", - деді дәрігер.

Ота сәтті өтуіне септігін тигізетін команда көлеңкеде қалып қояды: зертханашылар зерттеу жүргізеді, терапевтер адамның жағдайын бағалайды, анестезиологтар наркозға жауап береді, медбикелер қажеттің бәрін дайындайды, ал реабилитологтар науқас қайта қозғалуына көмектеседі.

Бірақ мінсіз жасалған отаның өзі адам жүз пайыз толық айығып кететінін білдірмейді. Степановтың сөзінше, ота - нәтиженің тек жартысы.

Сурет: ©️ Tengrinews.kz / Нұрлан Алжабаев

Мәселен, жамбасын сындырып алған қарт адамға протез қою жеткіліксіз. Алдымен ол тезірек отыра алуы үшін бәрін жасау керек, содан кейін аяққа тұрғызып, қайта жүруіне көмектесу қажет. Ұзақ уақыт қозғалыссыз қалу - жаңа асқыну қаупі.

"Адам оңалтудан өтпесе және ұсыныстарды орындамаса, отаны сәтті өткізіп, соңында нашар нәтиже көруге болады. Ота - сәттіліктің 50 пайызы", - деді Александр Степанов.

Дәрігер өзін балағаттаған адамға да көмектесуге тиіс

Сүйегі сынған, буыны шыққан, денесі кесілген немесе соққы алған адамдар көмек күтетін травматологиялық пункттің ескі ғимараты өте тар.

Сурет: ©️ Tengrinews.kz / Нұрлан Алжабаев

Шағын бөлмеде науқастар кезекке таласып, ерте қабылдауды талап етеді және ашу-ызасын медицина қызметкерлерінен алады. Асқановтың айтуынша, дәрігерлер мұндай дөрекілікті күн сайын дерлік көреді.

"Адам мас болса да, ұрысып немесе балағаттап жатса да, ол жарақатпен келді, сондықтан бірінші кезекте оған көмектесу керек екенін ойлаймыз. Сол себепті көп нәрсеге көз жұма қараймыз", - дейді дәрігер.

Әсіресе, түн және демалыс күндері қиын өтеді. Таңғы сағат төрт-беске таман травматологиялық пунктке түнгі клубқа барғандар келе бастайды. Кейде олар шу шығарып, айқайлап, жанжалдасып, жоғарғы қабатта жатқан науқастарды оятады.

Сурет: ©️ Tengrinews.kz / Нұрлан Алжабаев

Кейде сөзбен айтылған агрессия физикалық әрекетке ұласады. Асқанов жараны алғашқы хирургиялық өңдеу кезінде медициналық қайшыны алып, дәрігердің басынан ұрған науқасты еске алды.

Жарақат терең болмаған, бірақ оның соңы немен аяқталары белгісіз еді. Мысалы, қайшы көзге тиюі мүмкін еді.

Осындай әрбір жанжалдан кейін дәрігерлердің полицияға жүгінуге мүмкіндігі бола бермейді. Бұл ота мен кезекшіліктер арасында уақыт табуды қажет етеді, оның үстіне тексерістер мен бөлімшеге бару деген сөз.

Кейде үнсіз қалып, жұмысқа оралу оңайырақ.

Сурет: ©️ Tengrinews.kz / Нұрлан Алжабаев

Науқастар неге агрессия көрсетеді?

Александр Степанов кейбір жанжалдар науқастар күткенінен, бөлімшенің мүмкіндігі болмауынан туындайтынын айтты.

"Әркім өзіне назар аударғанын, медбике соның жанынан шықпағанын қалайды. Бірақ бір адамның қасында үнемі тұра беру мүмкін емес. Кезекшілікте екі медбике, ал науқастардың саны ондаған адамға жетеді", - деп түсіндірді ол.

Дәрігерлер тіпті бірнеше минут бұрын өздерін балағаттағандарға да көмектеседі. Бұл мамандықтың ең ауыры осы сияқты көрінуі мүмкін.

Бірақ дәрігерлер бұған басқаша жауап береді.

"Ешқандай көмек бере алмау қорқынышты"

Жаппай жол апаты, бірнеше сағат ішінде түскен ондаған адам, жұлынған аяқ-қол - мұның бәрі жедел әрекет пен үлкен жинақылықты талап етеді.

Адам тірі тұрғанда, дәрігердің алдында нақты міндеттер бар: қанды тоқтату, тексеріс жүргізу, ота жасау...

"Жаппай жол апаты ең қорқыныштысы емес. Иә, бір уақытта 15-20 адамға жүгіріп жүріп көмектесуге тура келеді. Адам өмірден өтіп бара жатқанда, оған көмектесе алмайтыныңды түсіну қорқынышты", - дейді Степанов ағынан жарылып.

Травматологияның ерекшелігі сол - қайғылы жағдай қашан да аяқ астынан болады.

Адам үйінен шығады, жұмысқа барады, баспалдақпен көтеріледі. Бәрі жақсы. Ол сау, ауруханаға жатуға дайындалмайды, жақындарымен қоштаспайды және бірнеше сағаттан кейін ота үстелінде жататынын білмейді.

Александр Степанов Сурет: ©️ Tengrinews.kz / Нұрлан Алжабаев

"Өмір сүріп жатасың, бәрі әдеттегідей болып көрінеді, сосын бір жеріңді сындырып аласың да, бәрі 180 градусқа өзгереді. Отадан кейін бір-екі аптада қалпына келу мүмкін емес. Үш-төрт ай, кейде жарты жыл қажет болуы мүмкін. Ал кейде адам жарақатқа дейінгі өміріне мүлдем оралмайтын кездер де болады", - дейді Степанов.

Қасым Асқанов үйінде үстіне теледидар құлап кеткен екі-үш жасар баланы еске алды. Сәбиді травматологиялық орталыққа ес-түзсіз күйде алып келген, бірақ ол дем алып жатқан. Дәрігерлердің көз алдында оның жағдайы нашарлап кеткен. Медицина мамандары жансақтау бригадасын шақырғанымен, баланы аман алып қалу мүмкін болмаған.

Оқ жарақатын алған тағы бір науқасты травматология орталығына кәдімгі көлікпен 50 шақырым жерден жеткізген. Оны әкелгенде жағдайы өте ауыр болған. Дәрігерлер оның өмірі үшін күрескен, бірақ бәрі кеш болатын.

Сурет: ©️ Tengrinews.kz / Нұрлан Алжабаев

Травматологтардың айтуынша, осыдан кейін бір сәт туады. Науқастың ата-анасына, жұбайына немесе балаларына барып, олар күтпеген сөздерді айту керек.

Дәрігерлерге коммуникативті дағдыны университет қабырғасында-ақ үйретеді. Олар негізгі ережелерді біледі: өлім туралы хабарды аяқасты немесе бөгде адамдардың көзінше айтпау, адамнан отыруын өтіну, тіке, бірақ байыппен сөйлесу.

Сурет: ©️ Tengrinews.kz / Нұрлан Алжабаев

Бірақ бұл теорияда бір бөлек, практикада мүлдем бөлек.

"Туыстарына жақыны енді жоқ екенін айту қашан да өте қиын", - дейді Қасым Асқанов.

Кейде жақындары: "Сіздер алып шығады деп ойладық" дейді. Дәрігер оларды түсінеді, бірақ өзінің дәрменсіздігін де мойындауға мәжбүр. Орталықта психолог бар, оған дәрігерлер де жүгіне алады, бірақ олар өз-өздеріне көмектесуге және маманға баруға әдетте уақыт тапшы екенін айтады.

Кезекшілік қаншалық ауыр болса да, дәрігерлер үйге кете алмайды. Себебі қабылдау бөлімінде әрқашан науқастар күтеді, ал келесі адам отаға дайындалып жатады...

Ота мен үміт арасы

Дәрігерлердің айтуынша, қарт науқастарға қатысты шешім қабылдау - ең қиыны. Ортан жіліктің ортасынан сынуы жай ғана қауіпті емес. Адам төсекке таңылып қалса, қозғалыс болмауы ауыр асқынуға әкеп соғуы мүмкін.

Алайда егде жастағы адамдарда көбіне жүрек, қантамырлары және басқа да аурулар болады, бұл ота мен наркоз қаупін арттырады. Сондықтан барлық "иә" мен "жоқты" таразыға салуға тура келеді.

Сурет: ©️ Tengrinews.kz / Нұрлан Алжабаев

"Туыстарына ескертіп, жағдайды түсіндіреміз: ота жасамай, сол күйі қалдырсақ, жағдайы бұдан да қиындап кетуі мүмкін. Ал отадан кейін оның қайтадан аяққа тұруға мүмкіндігі болады. Бірақ ота кезінде не болуы мүмкін екенін ешкім білмейді. Адам ағзасы машина емес. Оны болжау мүмкін емес", - дейді Асқанов.

Орталықта бұдан бірнеше онжылдық бұрын мүмкін емес болып көрінген технологиялар бар. Бұл ең ауыр жарақат алған науқастардың да сауығып кету мүмкіндігін арттырады.

Өткен ғасырда салынған ғимараттағы екі робот

Республикалық эндопротездеу орталығының жетекшісі Алексей Белокобылов 30 жылға жуық уақыт бойы буын алмастырумен айналысып келеді. Оның бөлімшесінде жасанды жамбас, тізе және иық буындары орнатылады.

Ол артроздың бастапқы кезінде адамға консерватив терапия көмектесетінін айтты. Ал буын ауруының үшінші немесе төртінші сатысында ота жасау көбіне жалғыз шешімге айналады.

"Протездеу мен жаңа технологиялардың арқасында адам белсенді өміріне оралады", - дейді Белокобылов.

Алексей Белокобылов
Республикалық эндопротездеу орталығының жетекшісі

Әр науқасқа протез жеке таңдалады. Дәрігерлер рентген суреттерін немесе компьютерлік томография нәтижелерін зерттеп, сіңірдің күйін және сүйек тінінің тығыздығын бағалайды.

Орталықта екі хирургиялық робот жұмыс істейді. Олар импланттың орналасуын дәл есептеуге және оны орнатуға көмектеседі. Дәрігер сүйекті имплантқа бейімдемей, керісінше имплантты сүйектің ерекшелігіне қарай таңдайтынын айтты.

Травматолог Александр Степанов тіпті ең заманауи технологиялар да дәрігердің орнын баса алмайтынын жеткізді.

"Робот - көмекші, хирургтің қолындағы протезді дәл орнатуға мүмкіндік беретін құрал. Роботты қосып қойсақ, ол отаны өздігінен жасап шығады деген сөз емес", - деп түсіндірді дәрігер.

Астанадағы академик Н.Ж. Батпенов атындағы Ұлттық ғылыми травматология және ортопедия орталығының (бұрынғы ТҒЗИ) суреті

Заманауи роботтар жарты ғасырдан аса уақыт бұрын салынған ғимаратта орналасқан. Шамамен 15 жыл бұрын оның жанынан ота жасау, жансақтау бөлімдері бар травматология орталығының жаңа корпусы бой көтерді. Алайда кейбір бөлімшелер мен жарақат пункті ескі ғимаратта жұмысын жалғастырып жатыр.

Сурет: ©️ Tengrinews.kz / Нұрлан Алжабаев

Степанов жұмысын бастаған кезде шағын палатада алты науқастан жататын. Ол кезде бұл қалыпты жағдай саналған. Қазір адамдар тыныштықты, жеке кеңістікті және жайлы жағдайда қалпына келуді қалайды.

"Бір немесе екі адам болып жату бір бөлек, ал қасыңда біреу қорылдап немесе телефонынан видео қарап жатқанда, төртеу болып жату бір бөлек, мұндайда ұйқың қанбайды. Бұл шешуші фактор болмағанымен, емдеу нәтижесі осындай көптеген ұсақ дүниеден құралады", - деді дәрігер.

Сурет: ©️ Tengrinews.kz / Нұрлан Алжабаев

Дәрігерлердің айтуынша, орталықта заманауи жабдықтар жеткілікті. Мамандар конференцияларға барып, әртүрлі елдегі әріптестерімен тәжірибе алмасып тұрады және ота жасау деңгейі жағынан шетелдік жетекші клиникалардан қалыс қалмаймыз деп есептейді.

Басты шешілмеген мәселе - ғимараттың жағдайы.

"Көп уақыттан бері жаңа корпусты армандаймыз, қашан салынады деп күтіп жүрміз. Бұл - біздің ең жанды жеріміз", - деді Алексей Белокобылов.

Сурет: ©️ Tengrinews.kz / Нұрлан Алжабаев

Травматологтар өздерін батыр санамайды. Олар кезекшілік, ота, адам өлімін үйреншікті жұмыс ретінде байыппен баяндайды.

Дәл осындай сабыр кейде бұл мамандық қаншалық ауыр екенін айқын көрсетеді.

Мұнда зақымдалған буынды алмастырады, сынған сүйекті құрастырады және адам қайтадан алғашқы қадам жасауына көмектеседі. Мұнда отаның дәлдігін арттыратын екі робот жұмыс істейді. Бірақ дәрігер қаза тапқан адамның отбасымен сөйлесуін жеңілдететін ешқандай технология жоқ.

Мәтін: Рәбиға Дүйсенғұлова

Дайындаған: Жансая Қадыржанова

Пікірлер

Жаңалықтар