Бұл - Қазақстанда ауру түрлеріне жұмсалатын қаржы туралы топтаманың үшінші материалы. Бүгін Tengri Health қант диабетінің "құны" қанша тұратынын және бұл диагноз адам өміріне қалай әсер ететінін талдайды.
Өмір бойы инсулинге тәуелді болу
Наиль Закиев 22 жаста. Мамандығы - психолог, қазір "Қант диабетімен ауыратындардың ата-аналар комитеті" қоғамдық қорының атқарушы директоры болып жұмыс істейді. Ұйым науқастардың құқығын қорғап, отбасыларға қолдау көрсетеді, білім беру бағдарламаларын дамытады және диабетпен ауыратын жандарға көмек көрсету мәселелері бойынша мемлекеттік органдармен тығыз байланыста жұмыс істейді.
Сонымен қатар, Наиль бірінші типті диабеті бар балалар мен жасөспірімдерге кеңес береді, өзі де 13 жылдан аса уақыт бойы осы диагнозбен өмір сүріп келеді. Оның бойынан диабет 2013 жылы 25 маусымда, тоғыз жасында анықталған.
Наильдің айтуынша, сол күні оның денсаулығы күрт нашарлаған. Ата-анасы дәрігерлерді шақырып, олар баланың қанындағы қант мөлшері шамамен 29 ммоль/литр екенін анықтаған. Бұл сау адамның көрсеткішінен әлдеқайда жоғары.
Наиль шұғыл түрде ауруханаға жатқызылды, алайда ауруханаға бара жатқан жолда ол комаға түскен. Тоғыз жастағы бала тек бір аптадан кейін жансақтау бөлімінде есін жиған.
Осыдан кейін дәрігерлер Наильге қант диабеті диагнозын қойып, енді оған өмір бойы инсулин егуге, қанындағы қант деңгейін бақылауға және тамақтану режимін қатаң сақтауға тура келетінін айтқан.
"Тоғыз жастағы бала үшін мұны түсіну қиын болды. Ұзақ уақыт бойы диагнозды қабылдай алмай, оны өмірімдегі үлкен шектеу ретінде сезіндім", - деп еске алды ол.
Диабеттің бірінші және екінші типі: айырмашылығы неде?
Бұл жерде диагноздың өзі туралы бірнеше маңызды жайтты айта кеткен жөн.
Қант диабеті - қандағы глюкоза деңгейі көтерілетін созылмалы ауру. Оны реттеуге ұйқы безінің гормоны инсулин көмектеседі. Диабеттің негізгі екі типі бар: бірінші және екінші.
- Бірінші типті диабет кезінде иммун жүйесі инсулин бөлетін жасушаларды жояды. Гормон тапшылығы туындағандықтан, адам күн сайын инсулин салдыруға мәжбүр болады. Бұл ауру көбіне бала кезде немесе жастық шақта анықталады, бірақ ересектерде де дамуы мүмкін.
- Екінші типті диабет кезінде ағза инсулинге нашар реакция береді, ал уақыт өте келе оның бөлінуі азаюы мүмкін. Бұл түрі әлдеқайда жиі кездеседі және негізінен ересектерде байқалады. Емдеу үшін тамақтану режимін өзгерту, физикалық белсенділік, дәрі-дәрмектер, кейде инсулин қолданылады.
Екі түрі де ауыр асқынуға әкеп соғуы мүмкін. Мысалы, екінші типті диабет көбіне ұзақ уақыт бойы білінбей, тамырды, жүректі, бүйректі және көру қабілетін біртіндеп зақымдайды, бұл соңында денсаулыққа қатысты күрделі мәселелерге әкеп соғады.
Қанша азамат диабетке шалдыққан?
Бұл ауру Қазақстанда қаншалық тараған? Денсаулық сақтау министрлігінің ресми статистикасы мәселе ауқымды екенін және науқастар саны жылдан жылға артып бара жатқанын көрсетеді.
Мәселен, 2025 жылдың соңына қарай диспансерлік есепте қант диабеті бар 561 426 адам тұрды. Оның ішінде:
- 31 288 адам бірінші типтегі диабетпен,
- 530 138 адам екінші типпен ауырады.
2021 жылдан 2025 жылға дейін науқастар саны 407 658-ден 561 426 адамға дейін, яғни 37,7 пайызға өсті.
Өсім жыл сайын тіркелді:
- 2022 жылы есепте 441 269 адам тұрса,
- 2023 жылы 485 334 адам тұрды,
- 2024 жылы 523 525 адам болды.
Әрбір санның артында бір адамның тағдыры тұр.
"Жанымда адамдар болып, жолым болды"
Наильдің айтуынша, бірінші типтегі диабетпен өмір сүру - айналадағылар байқай бермейтін күнделікті жұмыс. Оған үнемі қандағы глюкоза деңгейін бақылап, тағамдағы көмірсуды санауға, инсулин дозасын есептеуге және физикалық жүктемені, күйзелісті, ауа райын, тіпті көңіл күйді де ескеруге тура келеді. Осының бәрі - жағдайы жақсы болуы үшін жасалатын әрекеттер.
"Бірінші типтегі диабет жылына 365 күн, тәулігіне 24 сағат бойы назар аударуды талап етеді. Бұл аурудан демалыс алу мүмкін емес. Оны бірнеше сағатқа ұмыта салуға болмайды, жағдайды үнемі бақылауда ұстауың керек", - дейді ол.
Бірақ осының өзінде ауру кез келген уақытта өзін еске салуы мүмкін. Физикалық белсенділік немесе әдеттегі режимнен тыс тамақтану қандағы қант деңгейін өзгертіп жіберуі ықтимал. Бұл өзгерістерді уақытында байқап, инсулин дозасын немесе тамақтануды реттемесе, бұл қауіпті салдарға әкеп соғуы мүмкін.
Мұндай жағдай Наильдің басынан жақында ғана Еуропаға сапары кезінде өткен. Ол бір күні қаланы аралап, күніне 35 мыңға жуық қадам жасаған. Бір сәтте ол ағзасында қант деңгейі төмендеп кеткенін сезген. Глюкозаны көтеру үшін тәтті бірдеңе сатып алу мақсатында жақын маңдағы дәмханаға бет алады.
"Ішке кіріп, даяшыны көрдім де, тек "Hello" деп үлгердім, есімнен танып қалдым. Бір минуттай уақыттан кейін есімді жидым. Алдымда зәресі ұшқан даяшы тұр, ол менен "Sir, are you okay?" деп сұрап жатыр", - дейді Закиев.
Мұндай төтенше жағдайларға дайын болу үшін Наиль өзімен бірге үнемі диабет паспортын, бетінде I have Diabetes ("Менде диабет бар") деген жазу жазылған шағын карточканы алып жүреді. Ол адам өз жағдайын түсіндіре алмайтын сәтте айналасындағыларға не болып жатқанын түсінуге көмектеседі.
Даяшы карточканы көргеннен кейін Наильге көмектескен.
"Жағдай қаншалық қауіпті болғанын жақсы түсінемін. Маңайда дәмхана болып, көмектесетін адамдар табылып, жолым болды. Әйтпесе көшеде, көлікте немесе қонақүйдегі бөлмемде жалғыз қалғанда, есімнен танып қалуым да мүмкін еді. Оның үстіне, 13 жылдан бері диабетпен өмір сүріп келемін. Инсулин мөлшерін есептей аламын, қандағы қант деңгейі төмендегенде қандай белгілер болатынын білемін, тіпті басқа адамдарға да ауруды бақылауды үйретемін", - дейді жігіт.
Наильдің оқиғасы бірінші типтегі диабетпен өмір сүрудегі көпжылдық тәжірибенің өзі қауіпті жағдайлардан сақтандырмайтынын көрсетеді. Ауру адамнан өз жағдайына үнемі назар аударуды және кез келген сәтте әрекет етуге дайын болуды талап етеді.
Науқастар қанша жұмсайды?
Наильдің айтуынша, Қазақстанда 1 және 2 типті диабетпен ауыратын адамдарды дәрі-дәрмекпен мемлекеттік қамтамасыз ету жүйесі бар.
Науқастар инсулин мен басқа да препараттарды, бағдарламада қарастырылған медициналық өнімдерді, тест жолақтар мен ине алады, ал балалар белгілі бір жағдайларда инсулин помпалары мен шығын материалдарына үміт арта алады. Дегенмен бұл диабеті бар барлық адам ауруға ақша шығармайтынын білдірмейді.
Оның айтуынша, мемлекет инсулинді қарқынды терапия әдісімен қабылдайтын науқастарға жылына 1 460 тест жолақ береді. Бұл қандағы қант деңгейін күніне төрт рет өлшеуге жетеді. Алайда мұндай мөлшер науқастардың қажетін әрдайым өтей бермейді.
Жігіттің өзі қант деңгейін күніне кемінде он рет өлшейді, сондықтан оған жылына 3 650-ге жуық тест жолағы қажет, бұл белгіленген мөлшерден екі жарым есе көп.
Қандағы қантты тест жолақпен жиі өлшеу қажеттілігін азайтуға глюкоза деңгейін үздіксіз бақылау жүйесі көмектеседі.
"Қазақстанда мұндай жүйелер 1-типтегі диабетпен ауыратын барлық науқасқа әзірге тегін берілмейді. Соның салдарынан науқастың қауіпсіздігін арттырып, ауыр асқынудың алдын алуға көмектесетін заманауи технологияны тек ақысын өз қалтасынан төлеуге мүмкіндігі бар адамдар пайдалана алады", - деді Закиев.
Наиль диабетін бақылауға арналған заманауи құралдарды өз қаражатына сатып алады. Мысалы, бір сенсордың құны - 25-30 мың теңге, ал оны шамамен екі апта ғана пайдалануға болады. Демек, тек солардың өзіне айына 50-60 мың теңге жұмсалады.
Қымбатырақ жүйелердің құны - шамамен 180 мың теңге. Бұған қоса, инсулин помпасына арналған шығын материалдарын, қосымша тест жолақтарды, тексерістері және қандағы қант деңгейі күрт төмендеген жағдайда қажет болатын құралдарды сатып алу керек.
Наильдің айтуынша, ол диабетті бақылауға айына 150-ден 250 мың теңгеге дейін жұмсайды. Наильдің отбасында үш адам диабетпен ауыратындықтан, қант деңгейін бақылау құралдарына жұмсалатын шығын бірнеше есе артуы мүмкін.
"Емді тоқтатуға болмайды"
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап қант диабеті әлеуметтік маңызы бар аурулар тізімінен шығарылып, ол бойынша медициналық көмек міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) жүйесіне ауыстырылды.
Кейінірек Денсаулық сақтау министрлігі бұл ауру тізімге қайтарылуы мүмкін екенін, бірақ бұл тек бірінші типтегі диабетке қатысты болатынын мәлімдеді. Алайда әзірге нақты шешім қабылданған жоқ.
Бұл мемлекет осындай диагнозы бар науқастарға көмектесуді тоқтатты дегенді білдірмейді. Дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету әрі қарай да қарастырылған. Дегенмен науқастар ұйымының өкілі Наиль бұл шешімнің жастар үшін қаупі бар деген пікірде.
"Бұрын әлеуметтік мәні бар аурулар бойынша көрсетілетін медициналық көмектің адамның медициналық сақтандыру қорына жарна төлеп-төлемеуіне қатысы болмайтын. Енді жоспарлы ем алу және МӘМС аясында дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етілу үшін сақтандырылған мәртебе болуы керек. Мысалы, 1-типті диабетпен ауыратын жігіт университетті енді ғана бітірді делік. Ол әлі жұмыс таппаған немесе уақытша табыссыз қалып, сақтандырылған мәртебесінен айырылған болуы мүмкін. Сақтандыру болмаса, медициналық көмек те қолжетімсіз болуы ықтимал", - дейді Наиль.
Бірнеше ай бұрын Tengri Health Денсаулық сақтау министрлігіне қант диабетін әлеуметтік маңызы бар аурулар тізімінен шығару туралы шешім науқастарға қалай әсер еткенін білу үшін сауал жолдаған болатын, бірақ ол кезде бізге былай жауап берілді:
"2026 жылдың басынан бері Денсаулық сақтау министрлігіне сақтандырылған мәртебесі болмауына байланысты медициналық көмек көрсетуден немесе дәрі-дәрмек беруден бас тартылғаны туралы науқастардан шағым түскен жоқ".
Алайда қауіп қашан да бар. Наильдің айтуынша, Қазақстанда диабетпен ауыратын адамдар жұмысқа орналасу кезінде әлі де теріс көзқарасқа тап болады. Кейде жұмыс беруші адамның білімі мен тәжірибесін бағаламай тұрып, қойылған диагнозға қарап, оның жұмысқа жарамдылығына күмән келтіреді.
"Жұмыс берушілер науқас жиі еңбекке жарамсыздық парағын алады немесе тосын жағдайларға тап болуы мүмкін деп қауіптенеді. Алайда қазіргі емдеу әдістерінің арқасында диабетпен ауыратын көптеген адам түрлі салада табысты жұмыс істеп жүр", – дейді Наиль.
Сонымен қатар, ол қауіпсіздік мақсатында кейбір кәсіптер үшін медициналық шектеулер қажет болуы мүмкін екенін айтты. Бірақ нақты медициналық қарсы көрсетілімдер мен адамды тек диагнозына қарап жұмысқа алмаудың аражігін ажырату маңызды.
Осылайша, адам өз денсаулығын бақылап, медициналық сақтандыру жарналарын төлеу үшін қаржылық тәуелсіздікке мұқтаж. Ал жұмыс берушілердің теріс көзқарасы оның жұмыс табуына кедергі келтіруі мүмкін. Мұндай жағдайда емделуге кететін қосымша шығындар да азаймайды.
Диабет мемлекетке қанша қаражатқа түседі?
Диабет мемлекеттен тұрақты шығындарды талап етеді: дәрі-дәрмектер мен медициналық өнімдерді сатып алу, асқынуды емдеуді қаржыландыру және мүгедектігі бар адамдарға жәрдемақы төлеу қажет.
Бұл шығындардың ауқымын бағалау үшін үш ведомствоның - "СК-Фармация", Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры және Еңбек министрлігінің дерегін зерттедік.
Дәрі-дәрмектер мен шығын материалдары
Инсулин, инелер, инфузиялық жүйелер мен тест жолақтарды бірыңғай дистрибьютор - "СК-Фармация" ЖШС сатып алады.
Кейінгі бес жылда сатып алу көлемі жыл сайын артып отырған:
- 2021 жылы препараттар мен медициналық өнімдерге 33 миллиард теңгеден аса қаражат жұмсалды,
- 2022 жылы 38 миллиардтан аса,
- 2023 жылы 46 миллиардтан аса,
- 2024 жылы 50 миллиардтан аса,
- 2025 жылы рекорд орнатылып, сома 55 миллиард теңгеден асты.
Сатып алынған заттардың саны өзгеріп отырған: 2021-2023 жылдары - 57, 2024 жылы - 54, 2025 - 50.
Алайда жеткізілім туралы ресми мәлімет науқастар басынан кешкен жағдайлармен сәйкес келе бермейді. Наильдің айтуынша, ол басқаратын қоғамдық қорға кейде дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етудегі мәселелерге, тест жолақтары тапшылығына және инсулин помпалары мен шығын материалдарын алудағы қиындықтарға тап болған отбасылар жүгінеді.
Медициналық көмек
Шығындардың тағы бір ірі бөлігі - тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі (ТМККК) және МӘМС аясындағы медициналық көмек ақысы. Бұған стационарларда емдеу, күндізгі стационарлардағы көмек және консультациялық-диагностикалық қызметтер кіреді.
ӘМСҚ мәліметі бойынша 2021 жылы диабетпен ауыратын науқастарға мұндай көмек көрсетуге 13,8 миллиард теңге бағытталған: 3 миллиарды бірінші типтегі бар адамдарды емдеуге, 10,8 миллиарды екінші типтегілерді емдеуге жұмсалды. Кейінгі жылдары шығын арта түсті:
- 2022 жылы 17 миллиард теңге, оның ішінде 3,7 миллиарды бірінші типтегі диабетке және 13,3 миллиарды екінші типтегі диабетке;
- 2023 жылы 22,5 миллиард, (4,2 миллиард және 18,3 миллиард);
- 2024 жылы 25,8 миллиард, (4,5 миллиард және 21,3 миллиард);
- 2025 жылы 27,4 миллиард теңге, оның ішінде бірінші типтегі диабетке 4,6 миллиард және екінші типтегі диабетке 22,8 миллиард.
Мүгедектік және әлеуметтік төлемдер
Шығынның үшінші бағыты - мүгедектік бойынша мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылар. Еңбек министрлігі мәліметінше, 2025 жылдың соңына қарай Қазақстанда қант диабеті салдарынан мүгедектігі бар 20 924 адам тіркелген: 12 007-сі бірінші типтегі диабетке шалдыққан, 8 917-сі екінші типтегі диабетке шалдыққан.
Диабет салдарынан мүгедектігі бар адамдардың жалпы саны осы жылдар ішінде айтарлықтай өзгерген жоқ:
- 2021 жылы олардың саны 19 748 адам болды,
- 2022 жылы 20 453,
- 2023 жылы 21 056,
- 2024 жылы 21 420,
- 2025 жылдың соңына қарай көрсеткіш 20 924-ке дейін төмендеді.
Жағдай аурудың типіне байланысты айтарлықтай ерекшеленеді. 2025 жылдың соңында бірінші типтегі диабетпен ауыратын науқастар арасында 38,4 пайызының мүгедектігі болса, екінші типтегі науқастар арасында бұл көрсеткіш - 1,7 пайыз.
Диспансерлік есепте тұрған барлық диабетпен ауыратын адамды ескерсек, мүгедектігі бар адамдардың үлесі - шамамен 3,7 пайыз.
Жәрдемақының өзі - мемлекеттік шығынның тағы бір маңызды бөлігі:
- 2021 жылы диабеті бар адамдарға мүгедектік бойынша төлемге 7,98 миллиард теңге бағытталды,
- 2022 жылы бұл сома 9,02 миллиардқа дейін өсті,
- 2023 жылы 11,04 миллиардқа,
- 2024 жылы 12,95 миллиардқа жетті,
- 2025 жылы 13,23 миллиард теңге болды.
Осылайша, бес жыл ішінде бұл жәрдемақыларға жұмсалатын шығын 65,7 пайызға артып, осы кезеңдегі төлемнің жалпы сомасы шамамен 54,2 миллиард теңгеге жетті.
Қорытынды
Бес жылдағы шығынды үш бағыт бойынша қорытындыласақ, ауқымы таңғалдырады.
Бұл қомақты қаражат диабетті емдеу мемлекетке едәуір салмақ түсіретінін көрсетеді. Оның үстіне, бұл шығын бір рет жұмсалмайды: ауру ұзақ уақыт, көбіне өмір бойы емделуді, дәрігердің тұрақты бақылауын және кей жағдайда асқынуды емдеуді қажет етеді.
Өлім, ампутация және кома: диабет қандай салдарға әкеп соғады?
Науқастар саны артуымен қатар тағы бір алаңдатарлық дерек бар. Диабет ауыр асқынуға, тіпті өлімге әкеп соғуы мүмкін. Денсаулық сақтау министрлігі мәліметінше, қайтыс болғандар саны өзгеріп отырғанымен, бұл аурудан жыл сайын мыңдаған адам көз жұмады.
Денсаулық сақтау министрлігінен кейінгі жылдары Қазақстанда қант диабеті салдарынан қанша адам қайтыс болғанын сұрадық.
Ведомство мынадай деректі ұсынды:
- 2021 жылы 6 466 адам қайтыс болды,
- 2022 жылы 4 263,
- 2023 жылы 4 233,
- 2024 жылы 4 450,
- 2025 жылы 5 090.
Көпшілігі аурудың екінші типіне шалдыққан науқастар екені назар аудартады.
- 2021 жылы тіркелген 6 466 жағдайдың 5 621-і диабеттің екінші типіне, ал 845-і бірінші типіне шалдыққандар арасында болған.
- 2025 жылға қарай бұл арақатынас сақталды: қайтыс болған 5 090 адамның 4 685-інде диабеттің екінші типі, ал 405-інде бірінші типі болған.
Денсаулық сақтау министрлігі диабет асқынуына байланысты деректі де ұсынды. Бұл мәлімет аурудың ағзаның түрлі жүйелеріне қаншалық әсер ететінін көрсетеді. 2025 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша ауруы асқынған науқастардың саны мынадай:
- Кома - 1-типті диабетпен ауыратын 86 адам, 2-типті диабетпен ауыратын 297 адам;
- Кетоацидоз - 435 және 578 адам;
- Бүйрек зақымдануы - 125 және 644 адам;
- Көз зақымдануы - 147 және 1 321 адам;
- Жүйке жүйесі асқынуы 960 және 25 084 адам;
- Шеткері қан айналымы бұзылуы - 1 180 және 26 815 адам;
- Бірнеше асқынуы қатар байқалғандар - 7 775 және 111 131 адам.
Алайда диабеттің ең ауыр салдарының бірі - аяқты ампутациялау. Денсаулық сақтау министрлігі мәліметінше, елімізде жыл сайын осындай жүздеген ота тіркеледі.
Жылдар бойынша көрсеткіш мынадай:
- 2021 жыл 608;
- 2022 жыл 746;
- 2023 жыл 663;
- 2024 жыл 623;
- 2025 жыл 653.
Мәселе қаншалық ауқымды екенін Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің дерегі де айқындайды: қант диабеті салдарынан мүгедектігі бар, аяғы ампутацияланған азаматтардың саны жыл сайын өсіп, 2021 жылдың соңындағы 2 058 адамнан 2 025 жылдың соңына қарай 2 750 адамға дейін жеткен.
Науқастар саны 2,25 есе артты: мемлекет шығыны да көбейіп барады
Диабетке қатысты жағдайды бағалап, жүйені жетілдіру жолдарын талқылау үшін медицина ғылымдарының кандидаты, "Қазақстандық диабетті зерттеу қоғамы" қоғамдық қорының президенті Жанай Ақановқа жүгіндік.
Оның айтуынша, аурудың ауқымы бәрін аңғартып тұр: 13 жыл ішінде Қазақстанда диабетпен ауыратын адамдар саны 2,25 есе өскен. Бұл ретте мемлекеттің шығындары тек дәрі-дәрмек сатып алумен және медициналық көмек ақысын төлеумен шектелмейді.
"Диабеттің салдары денсаулық сақтау саласынан әлдеқайда кең. Мүгедектікке байланысты адам жұмыс істей алмай қалуы мүмкін. Ал оның жақындары науқасқа күтім жасау үшін өз жұмысынан бас тартуға мәжбүр болады. Соның салдарынан мемлекет емдеуге жұмсалатын қаражаттан ғана емес, экономикалық әлеуетінің бір бөлігінен де айырылады", – дейді сарапшы.
Әртүрлі мемлекеттік ведомствоның дерегін жинақтап есептеуімізше, 2025 жылы дәрі-дәрмек пен медициналық өнімдер сатып алуға, емдеуге және мүгедектік бойынша жәрдемақы төлеуге шамамен 95,6 миллиард теңге жұмсалған.
"Үнемдеу мүмкін емес"
Ақановтың пікірінше, науқастарға көрсетілетін көмекті шектеу арқылы шығынды азайту мүмкін емес. Себебі мемлекет халықты тегін дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етуге және мамандандырылған медициналық көмек көрсетуге міндетті.
Оның орнына сарапшы бюджет қаражатын тиімді пайдалануды ұсынады. Мұнда цифрлық технологиялардың мүмкіндігін қолдануға болады.
"Мысалы, диабетпен ауыратын науқастардың медициналық көмек алу жолын цифрландыруға және әрқайсына жеке цифрлық бейін жасауға болады. Бұл науқас медициналық көмек алуын жүйелеп, оны бақылауды жеңілдетеді. Тағы бір маңызды бағыт - ауруды ерте анықтау және асқынудың алдын алу", – дейді сарапшы.
Диабеттің бастапқы кезеңінде ауруға тән айқын белгілер байқалмауы мүмкін. Әлсіздік, шаршау, бас ауруы сияқты белгілер бұл дертке шалдықпаған адамдарда да кездеседі. Сондықтан Ақанов скрининг пен тұрақты медициналық тексерістің маңызы зор екенін айтты.
"Қант диабетін ерте анықтаудың сенімді тәсілдерінің бірі - скрининг. Бірақ мәселе халықтың оған қаншалық мән беретініне де байланысты. Мысалы, Жапонияда жұмыс беруші қызметкер жұмысқа орналасқанда медициналық тексерістен өтуін ұйымдастыруға міндетті. Сонымен қатар, барлығы жыл сайын тексеріледі. Ал бізде бұған көзқарас мүлде басқаша", – дейді ол.
Ақановтың айтуынша, диабет диагнозы қойылған көптеген адам офтальмологқа және басқа да мамандарға қаралмайды. Ал бұл ауру көру қабілетіне де әсер етуі мүмкін.
Қайтпек керек?
Ақанов диабетке қарсы ұлттық бағдарлама әзірлеу негізгі жүйелі шешім деген пікірде. Оның айтуынша, мұндай бағдарлама тек денсаулық сақтау саласын емес, әлеуметтік саясатты, экономиканы, заңнаманы және технологияларды да қамтуы керек.
Сарапшы диабет дамуына әсер ететін өнімдерге алкоголь мен темекіге салынатын салыққа ұқсас салық енгізу мәселесін де талқылауды ұсынады. Оның пікірінше, осыдан түскен қаражатты науқастарды дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етуге және қауіп тобындағы адамдарды скринингтен өткізуге жұмсауға болады.
"Елге диабетпен күресуге арналған кешенді ұлттық бағдарлама қажет. Оны әзірлеуге түрлі министрлік пен салалар қатысуы керек. Бағдарлама аурудың медициналық қырларымен қатар, әлеуметтік, экономикалық, құқықтық, қаржылық және технологиялық мәселелерін де қамтуға тиіс. Қант диабетімен күресу үшін дәрігерлердің күш-жігері жеткіліксіз", - деді Ақанов.
Сарапшының ұсыныстары Наиль көтерген мәселелермен үндеседі: науқастарға дәрі-дәрмекпен қатар медициналық жабдықтарға тұрақты қолжетімділік, асқынған жағдайда көмек және жасы ұлғайғанда немесе әлеуметтік мәртебесі өзгергенде де үзілмейтін қолдау қажет.
Ақановтың пікірінше, адамның толыққанды өмір сүру мүмкіндігі оның диагнозына тәуелді болмауы керек. Түптеп келгенде, медицина жүйесінің де, науқастардың өздерінің де мақсаты - сапалы өмір сүруге жағдай жасау.
Мәтін: Александр Григорянц
Дайындаған: Жансая Қадыржанова