Қазақша
Русский
ПОДЕЛИТЬСЯ
+7 (777) 001 44 99
Әлеуметтік желілер
Көпшіліктің пікірінше, Қазақстандағы мемлекеттік ауруханаларда емделу МӘМС-ке жарна төлеген-төлемегеніне қарамастан, барлығы үшін тегін болуы тиіс. Іс жүзінде көп нәрсе адамның өзіне байланысты.
Бұл материалда Tengri Health күрделі терминдерсіз-ақ Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорына (ӘМСҚ) жарна төлемеген жағдайда қанша күннен кейін мамандардың қабылдауына бара алмайтыныңызды, ал қай кезде дәрігерлердің көмек көрсетуден бас тартуға құқығы жоқ екенін түсіндіреді.
Қазақстандағы МӘМС жүйесіндегі "сақтандырылған" мәртебесі автоматты түрде берілмейді.
Оны алу үшін қорға бір рет ақша аудару жеткіліксіз.
Иә, бұл мәртебе өздігінен пайда болғандай көрінетін адамдар бар. Бірақ шын мәнінде олар азаматтардың 16 жеңілдік санатының біріне жатады, олар үшін МӘМС жарналарын мемлекет төлейді.
Олар - балалар, студенттер, зейнеткерлер, мүгедектігі бар жандар. Мұнда жеңілдік иелерінің толық тізімін көруге болады.
Егер адам осы санаттардың ешқайсысына жатпаса, онда ол үшін соңғы 12 ай бойы МӘМС жүйесіне төлемдер түсіп тұруы тиіс. Бұл туралы "ӘМСҚ" КЕАҚ заңды және жеке тұлғалармен жұмыс жөніндегі департаментінің директоры Асқар Қасымов айтып берді.
Яғни, өз мәртебеңізді екі негізгі критерий бойынша:
Жалдамалы жұмысшылар - жеңілдік иелерінен кейінгі ең үлкен санат. Жиі жағдайда дәл осы адамдар сақтандырусыз қалып жатады.
Егер адам жұмыстан шығып, табыс алуды және қорға жарна төлеуді тоқтатса, оның сақтандырылған мәртебесі бірден жоғалып кетпейді.
Заң бойынша төлемдер тоқтатылғаннан немесе жеңілдік мерзімі аяқталғаннан кейін шартты кезең - тағы үш ай.
"Мысалы, егер адам тамыз айында ресми түрде жұмыстан кетсе, оның МӘМС жүйесіндегі мәртебесі тамыз, қыркүйек және қазан айларында сақталады. Қараша айынан бастап, егер жарналар әлі де түспесе, ол сақтандырылмаған ретінде есептеледі", - деп түсіндірді Асқар Қасымов.
Бұл жерде маңызды жайт бар: осы үш ай үшін (немесе одан да көп - бұл адамның қанша уақыт төлемегеніне байланысты) жарналар бойынша берешек қалыптасады, оны МӘМС жүйесіндегі мәртебені қалпына келтіру үшін кейін бәрібір өтеуге тура келеді.
Сарапшының айтуынша, егер жұмыстан шыққаннан кейін адам ресми түрде жұмыссыз ретінде тіркелсе, ол сақтандырылған күйінде қалады - бұл жарналарын мемлекет төлейтін жеңілдікті санаттардың бірі.
Сондықтан ол медициналық көмекті толық көлемде алуды жалғастыра береді.
Егер адам жұмысын жалғастыра берсе, бірақ жұмыс беруші қандай да бір себептермен ол үшін жарна аударуды тоқтатса, дәл осы қағида қолданылады: мәртебе тағы үш ай сақталады, содан кейін (егер төлемдер қайта басталмаса) жойылуы мүмкін.
Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарда да жағдай ұқсас: төлемдер өткізіп алынған үш айдан кейін мұндай адамның мәртебесі "сақтандырылмаған" болып өзгереді.
Дегенмен, заңда адамның шартты түрде сақтандырылған күйінде қалу мерзімін стандартты үш айдан алты айға дейін ұзартуға мүмкіндік беретін маңызды норма бар.
"Егер азамат бес жыл бойы үзіліссіз МӘМС-ке жарна аударып келсе (бұл барлық санатқа қатысты) және қандай да бір себептермен оның жарналарында үзіліс болса, онда заңнамада оның мәртебесін алты ай бойы сақтауы қарастырылған", - деп түсіндірді Қасымов.
Заң бойынша колледждерде, жоғары оқу орындарында күндізгі бөлімде оқитын немесе жоғары оқу орнынан кейінгі білім алып жатқан студенттер жеңілдікті санаттарға жатады. Бірақ олар оқуды бітірген бойда сақтандырылған мәртебесін жоғалтпайды.
Тағы да айта кетейік, егер оқу, мысалы, маусымда аяқталса, шартты кезең тағы үш ай бойы күшінде болады.
"Бірақ маңызды бір жайт бар: шілде айынан бастап түлектің жарна төлеу міндеті туындайды, себебі ақпараттық жүйеде ол студент ретінде есептен шығарылады. Егер төлемдер жасалмаса, өткізіп алған айлар үшін МӘМС жарналары бойынша берешек қалыптасады", - деп атап өтті сарапшы.
Мұнда әртүрлі жағдайлар болуы мүмкін. Мысалы:
Бұл ретте бір мезгілде оқып әрі жұмыс істеп жүрген студент жеңілдігі бар санатта қала береді - оның сақтандыруын мемлекет төлейді.
Оқуын бітіргеннен кейін түлек келесі айдан бастап жұмыс беруші МӘМС жүйесіне ақша аудара бастауы үшін компанияға жеңілдіктің тоқтағаны туралы хабарлауы тиіс.
Қасымов жұмыс істеген немесе, мысалы, кәсіпкер ретінде қызмет еткен жағдайда да жарна төлеуден босатылған жеңілдігі бар бес санатты атап өтті:
Адам үш жасқа дейінгі бала күтімі бойынша демалыста болған кезде, сақтандырылған мәртебесі сақталады, өйткені бұл жеңілдігі бар санаттардың біріне жатады.
"Егер ата-ана жұмысқа ертерек шықса - мысалы, ұлы немесе қызы екі жасқа толғанда, жеңілдік тоқтатылады. Бірақ бұл ретте МӘМС жүйесіндегі мәртебе жұмыс беруші төлей бастайтын жарналар есебінен сақталады", - деп нақтылады сарапшы.
Қазақстаннан тыс жерде білім алып жатқан студенттер де жеңілдігі бар санатқа жатады және мемлекет есебінен сақтандырыла алады. Бірақ сарапшы маңызды бір тұсқа назар аударады.
"Шетелдік университеттер өз студенттері туралы мәліметтерді қазақстандық ақпараттық жүйеге автоматты түрде бермейді. Сондықтан адам оқу фактісін өз бетінше растауы керек", - дейді ӘМСҚ департаментінің директоры.
Мұны қалай жасау керек?
Оң шешім қабылданғаннан кейін Ғылым және жоғары білім министрлігі студентті тиісті тізілімге енгізеді. Осыдан кейін ол жеңілдік алушы ретінде сақтандырылған мәртебесіне ие болады.
Қасымов мынаны нақтылады: егер бұл жасалмаса, жүйе жеңілдікті көрмей қалуы мүмкін - соның салдарынан Қазақстанға оралғаннан кейін студент мәртебе алу немесе оны сақтап қалу үшін өткізіп алған жарналарды "өткен мерзіммен" өз бетінше төлеуге мәжбүр болады.
Егер Қазақстан азаматы бірнеше жыл бойы шетелде тұрса, бұл оны МӘМС бойынша міндеттемелерден босатпайды. Оралғаннан кейін оған сақтандырылған мәртебесін қалпына келтіру қажет.
Екі нұсқа бар:
2026 жылы дербес төлеушінің жарнасы айына 4 250 теңгені құрайды. Яғни, МӘМС қызметтерін алу құқығына ие болу үшін бір жыл үшін бірден 51 000 теңге төлеуге тура келеді.
Бұл жағдайда адам бірден сақтандырылған мәртебесін алады және келесі 12 ай бойы ешқандай қосымша жарна жасамайды - ол алдын ала төлем жасап қойған.
Егер ол кейінгі жылда бірнеше ай бойы төлеген болса, бұл ақша есепке алынады. Мысалы, егер жарты жылдық жарнасы болса, қалған жетіспейтін алты ай үшін қосымша төлем жасауға болады.
Қазақстанда одан да ұзақ уақыт - айталық, екі жыл немесе тіпті бес жыл бойы тұрмасаңыз және осы уақыт ішінде МӘМС жүйесінде мәртебеңіз болмаса ше?
"Адамға өткен барлық жылдар - екі, үш немесе бес жыл үшін төлеудің қажеті жоқ. Қолданыстағы ережелер бойынша мәртебені қалпына келтіру үшін соңғы 12 айға жарна төлеу жеткілікті. Тіпті адам оны МӘМС жүйесі енгізілген 2020 жылдан бері жасамаған болса да", - дейді сұхбат беруші.
Бұл ереже медициналық сақтандыру жүйесі іске қосылған алты жыл бойы мәртебесі болмағандарға да қатысты. Оны алу үшін алдыңғы 12 ай үшін төлем жасау қажет.
"Заң бойынша әлеуметтік жағдайына, төлеуші мәртебесіне қарай ешқандай кемсітушілікке жол берілмейді. Яғни, алдымызда жұмыссыз адам ба, жалдамалы қызметкер ме әлде ЖК ме - тетік бәріне бірдей: өткен жыл үшін төлем жасау қажет", - деп атап өтті спикер.
Жарналар төленгеннен кейін сақтандырылу мәртебесі бірден жаңартылмайды. Заң бойынша төлемнің есепке алынуына үш жұмыс күніне дейін уақыт қарастырылған.
"Тәжірибеде ақпарат жүйеде тезірек пайда болуы мүмкін. Сондықтан, егер сіз емханаға баруды жоспарлап отырсаңыз және берешегіңіз бар екенін білсеңіз, жарнаны барған күні емес, алдын ала төлеген дұрыс", - деп ескертті спикер.
"Сақтандырылған" мәртебесінің пайда болғанын Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының ресурстары арқылы - сайттан немесе мобильді қосымшадан тексеруге болады.
Бұл сақтандырылмаған адамды ауруханада қабылдамай қояды немесе медициналық көмексіз қалдырады дегенді білдірмейді. Қызметтердің бір бөлігі тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлеміне (ТМККК) кіреді - ол МӘМС мәртебесінің бар-жоғына байланысты емес.
Атап айтқанда, мыналар тегін қолжетімді:
"Сонымен қатар егер учаскелік дәрігердің қабылдауынан кейін бейінді маманның кеңесі, қосымша зерттеулер немесе диагностика қажет болса, оны алу үшін сақтандырылу мәртебесі керек болады және МӘМС жарналарын бәрібір төлеуге тура келеді. Басқаша айтқанда, мәртебені жоғалту "мүлдем емдемейді" дегенді білдірмейді - тек қолжетімді медициналық көмек тізімі айтарлықтай қысқарады", - деп атап өтті Қасымов.
Асқар Қасымовтың айтуынша, қазір МӘМС жүйесінде 2,6 миллионға жуық адамның сақтандырылу мәртебесі жоқ.
Бұл ретте, оның сөзінше, бұл көрсеткіш жылдан жылға шамамен бір деңгейде қалып отыр.
"Жыл сайын шамамен миллионға жуық адам сақтандырылу мәртебесін алады, ал миллионға жуығы оны жоғалтады", - деп деректермен бөлісті сарапшы.
Сақтандырылмағандар санына маусымдық фактор да әсер етеді: адамдар үнемі бір санаттан екіншісіне ауысып отырады. Мектеп бітіріп, студент атанады, жұмысқа орналасады немесе жұмыстан шығады, ЖК ашады немесе жабады, зейнетке шығады.
"Бұл өмір және еңбек нарығы мен әлеуметтік мәртебелердің қалыпты динамикасы. Адамдар жұмысқа орналасады, декретке шығады немесе оқуын аяқтайды, ал МӘМС жүйесі осы өзгерістерге бейімделеді. Адамдар мәртебесін жоғалтады және оны қайта иеленеді", - деп түсіндіреді Қасымов.