Қазақстандықтарға дәрігерге екі ай бұрын жазылу мүмкіндігі уәде етілді. Не дұрыс болмады?

Қазақстандықтар емханалардағы учаскелік дәрігерлер мен бейінді мамандарға өз бетінше жазылу құқығы болса да, неге қабылдауға тіркеле алмайды? Тексеріс нені көрсетті және жүйе қалай өзгермек, бұл туралы Tengri Health материалында баяндаймыз.

Қазақстандықтар емхана дәрігерлеріне қандай жағдайларда өз бетінше жазыла алады?

Қажет болған жағдайда кез келген адам учаскелік дәрігерге - жалпы практикалық дәрігерге (ЖПД), терапевтке немесе педиатрға жазылуға құқылы. Бұл ереже бұрын да болған, қазір де бар. Оны келесі жолдармен жүзеге асыруға болады:

  • емхананың тіркеу бөлімі арқылы;
  • call-орталық телефоны арқылы – кейбір қалаларда хабарласуға болатын бірыңғай нөмірлер бар;
  • медициналық ұйым жұмыс істейтін мобильді қосымша арқылы, көбінесе бұл Damumed;
  • eGov.kz электрондық үкімет порталы арқылы.

Бейінді немесе "тар шеңберлі" мамандарға келсек, жағдай күрделірек. Ереже бойынша, көп жағдайда оларға тек ЖПД жолдамасы арқылы баруға болады. Бірақ мұнда да ерекшеліктер бар.

Бейінді мамандарға учаскелік дәрігерсіз қалай баруға болатынын осы материалда егжей-тегжейлі қарастырған болатынбыз. Мұнда адамның қажетті маманға бірден жазыла алатын жағдайларын тағы бір мәрте тізіп өтейік:

  • жарақаттар, соның ішінде офтальмологиялық және отоларингологиялық жарақаттар;
  • шұғыл және жоспарлы стоматологиялық жағдайлар;
  • дерматовенерологиялық бейіндегі аурулар;
  • акушер-гинекологтар мен психологтардың қабылдауы (тіркелген жері бойынша);
  • онкологиялық және гематологиялық ауруларға күдік туындаған жағдайда (егер қауіпті растайтын талдаулар немесе УДЗ болса);
  • бір жағдай аясындағы қайталама қабылдаулар;
  • созылмалы ауру бойынша динамикалық бақылау;
  • пациенттің жастар денсаулық орталықтарына жүгінуі (өздігінен жүгінуі);
  • жылжымалы медициналық кешендер мен медициналық пойыздар көрсететін қызметтер.

Бұл тізбе бірнеше жыл бұрын қабылданған, бірақ іс жүзінде пациенттер мобильді қосымша арқылы қажетті дәрігердің қабылдауына әрдайым өз бетінше жазыла алмайтын. Биыл адамдар бұл мүмкіндікті белсендірек пайдалануы үшін тізбе пысықталып, кейбір тұстары нақтыланды.

Бұл туралы бізге бұған дейін Денсаулық сақтау министрлігі Медициналық көмекті ұйымдастыру департаментінің директоры Гүлнар Сәрсенбаева айтып берген болатын.

"Біз айтып отырған ережелер іс жүзінде әрдайым орындала бермейтінін түсіне отырып, бұйрыққа емханаларды бейінді мамандарға жазылу үшін 60 күнге дейінгі қолжетімді кестені ашуға міндеттейтін норма енгіздік. Адам күнді өзі таңдап, қосымша арқылы қабылдауға жазылады", - деп түсіндіреді Гүлнар Сәрсенбаева.

Бұл нені білдіреді?

Мысалы, қант диабеті бар адам эндокринологтың көмегіне жүгінді делік, ол ем тағайындап, 30 күннен кейін қайта келуді тапсырды. Мұндай жағдайда пациент учаскелік дәрігерге бармай-ақ, маманға өз бетінше жазылуға құқылы, өйткені бұл созылмалы ауру бойынша динамикалық бақылауға жатады.

Ол сол Damumed мобильді қосымшасына кіріп, эндокринологтың алдағы 60 күндегі жұмыс кестесін көріп, өзіне ыңғайлы күн мен уақытты таңдап, алдын ала және өз бетінше жазыла алады деп болжанған.

Бірақ бұйрықтарға түзетулер енгізілгеннен кейін де бейінді мамандарға бірден бару айтарлықтай жеңілдей қоймағаны анықталған. 

Денсаулық сақтау министрлігі әзірге пациенттерге барлық бейінді маманға ешбір ерекшеліксіз тікелей жазылуға рұқсат беруді жоспарлап отырған жоқ. Сондықтан ережеде қарастырылғанның өзінде мұндай мүмкіндіктің неге жиі болмайтынын түсіну маңызды.

Халық жазыла алмайды: емханаларды тексеру нәтижесі нені көрсетті?

Қыркүйек айында Денсаулық сақтау министрлігі емханалардағы учаскелік және бейінді дәрігерлерге өз бетінше жазылу қаншалықты мүмкін екеніне талдау жасады.

Медициналық бақылау комитетінің сарапшылары бүкіл ел бойынша 14 365 учаскедегі емхана жазбаларын талдады - бұл Қазақстанда жұмыс істейтіндердің шамамен 80 пайызы.

Олар адамдардың Damumed мобильді қосымшасы арқылы жалпы практикалық дәрігерлерге, кардиологтарға, офтальмологтарға, эндокринологтарға және тағы басқа мамандарға бару үшін уақытты өз бетінше таңдай алатын-алмайтынын тексерді.

Денсаулық сақтау министрлігі Медициналық бақылау комитетінің төрағасы Лаура Ахметнияздың айтуынша, жағдайлардың 25 пайызында пациенттердің дәрігерге жазылуға мүмкіндігі болмаған - бұл 3500-ден астам учаске.

"Дәрігерлердің қабылдау кестесі емханалардың өзінде жасалады, содан кейін бұл ақпарат Damumed қосымшасында көрсетіледі. Біз мұны "жазбаны ашу" деп атаймыз. Бірақ кесте болмаған кезде адам маманның жұмыс уақытын көрмейді және қажетті уақытты таңдай алмайды", - дейді спикер.

Ол бір емхананың кейбір учаскелерінде жазба ашық болса, кейбірінде жабық болғанын мысалға келтірді: 28 учаскенің ішінде кестелер тек алтауы үшін ғана орналастырылған, ал кейбірінде мүлдем болмаған.

Бейінді мамандардың қабылдауына өз бетінше жазылу жағдайы бұдан да нашар - бұл мүмкіндік тек 20 пайыз жағдайда ғана қолжетімді болған.

"Қалыптастырылған 38 789 қабылдау кестесінің тек 7703-інде немесе 20 пайызында ғана "өз бетінше жазылу" белгісі болды, яғни адам қосымшаға кіріп, қажетті уақытты таңдай алды. Қалған барлық жағдайларда бейінді маманға тек жалпы практикалық дәрігердің жолдамасымен ғана баруға болады", - деп деректерді келтірді Ахметнияз.

Ол өз бетінше жазылу мәселелері емхана деңгейінде шешілуі тиіс екенін түсіндіреді.

"Бұл жағдайда қабылдаудың қолжетімділігі нақты медициналық ұйымның жұмысы қалай ұйымдастырылғанына да байланысты. Кейбір ұйымдарда басшылар мамандардың жазылуы мен жүктемесін жүйелі түрде тексеріп отырады, ал басқаларында бұл мәселеге жеткілікті көңіл бөлінбейді", - деп түсіндірді сұхбат берушіміз.

Қанша пациент қабылдауға жазылғысы келді, бірақ жазыла алмаған?

Лаура Ахметнияз пациенттің кез келген жағдайда қосымша арқылы емес, тіркеу бөлімі арқылы өз бетінше жазылу мүмкіндігі қалатынын баса айтты - емханаға хабарласып, дәрігердің кестесін білуге және қолайлы уақытты таңдауға болады.

Бірақ бұл жерде басқа маңызды мәселе туындайды.

"Біз қанша пациенттің учаскелік дәрігердің жолдамасынсыз бейінді маманның қабылдауына жазылғысы келгенін, бұған құқығы бола тұра, қосымша немесе тіркеу бөлімі арқылы жазыла алмағанын білмейміз. Ақпараттық жүйелер мұндай жағдайларды ескермейді - сондықтан қазір біз оларды жазылудың сәтсіз әрекеттері туралы есептер қалыптастыратындай етіп жетілдіруді ұсынып отырмыз", - дейді комитет басшысы.

Емханалардың жауапты қызметкерлері мұндай пациенттерді көріп, қабылдауды ұйымдастыруға көмектесу үшін олармен байланыса алады деп болжанады. Ахметнияз бұл жүйенің қалай және қашан іске қосылатынын нақтыламады. Бірақ ол Damumed деректері бойынша, Астанада дәрігерге жазылудың тек 12 пайызы ғана мобильді қосымша арқылы рәсімделетінін айтты.

"Өңірлерде бұл көрсеткіш бұдан да төмен деп ойлаймын. Бірақ бұл жағдайдың нақты немен байланысты екенін тағы да дөп басып айта алмаймыз. Егер қосымшада ереже талабы бойынша алдағы екі айға ашық жазылу болмаса, адам емхананың тіркеу бөліміне жүгінуге мәжбүр болады", - деп түсіндірді спикер.

Неге емханалар екі ай бұрын қабылдау кестесін жасамайды?

Сұрақ туындайды: неге емханалар дәрігерлерге жазылуды міндетті болса да алдын ала ашпайды?

Лаура Ахметнияз бірінші себеп ретінде пациенттердің қабылдауға келмеуін атайды.

"Біз бұл мәселені Астанада талқыладық, емхана басшылары қабылдауға жазылған пациенттердің шамамен 40 пайызы келмейтінін айтты. Бұл объективті деректер емес, оны бүкіл Қазақстанға қатысты деп айтуға болмайды, бірақ үрдіс айқын: брондалған, бірақ пайдаланылмаған уақыт басқа пациенттердің дәрігерге көріну мүмкіндігін азайтады", - деп мәселені атап өтті маман.

Оның айтуынша, қосымшада жазбадан бас тартуға болады, ал қазір адамға өз сапарларын басқару оңайырақ болуы үшін оны басқа күнге немесе уақытқа ауыстыру мүмкіндігі қосымша талқыланып жатыр. 

"Егер адам қандай да бір себептермен қабылдауды өткізіп алса, оның бейінді маманға жолдамасы жүйеде жойылады - оны қайта алуға тура келеді. Ал қайта жазылу үшін пациентке көбіне алдымен жалпы тәжірибелік дәрігерге жаңа жолдама алу үшін қайта баруға тура келеді", - деп ойын жалғастырды Ахметнияз.

Бұл механизмді де қайта қарау жоспарланған. Қазір Денсаулық сақтау министрлігінде жолдаманы сақтап қалу және пациентке учаскелік дәрігерге қосымша бармай-ақ, басқа қабылдау күнін таңдауға мүмкіндік беру мәселесі талқыланып жатыр.

Тағы бір себеп - емхана басшылығы тарапынан дәрігерлердің қабылдау кестесін қалыптастыруға аз көңіл бөлінуі.

"Мүмкін олар пациенттер ағынынан қорқатын шығар. Керісінше, егер жазылуды ретке келтірсе, бұл шағымдар мен кезектердің санын азайтады - процестерді реттеу оңайырақ болады. Сірә, әзірге бұл мәселе клиника басшыларының тиісті назарынсыз қалып отыр", - деп пікір білдірді спикер.

Ахметнияздың айтуынша, Медициналық бақылау комитеті әр екі апта сайын жағдайды талдап отырады. Осыдан кейін ақпараттық жүйелер арқылы дәрігерлерге жазылу мүмкіндігін қадағалап, клиникаларды бақылайды. Егер заң бұзушылықтар жойылмаса, қайталама тексерулер мен әкімшілік айыппұлдар салынуы мүмкін.

Бірақ кез келген жағдайда қабылдаудың қолжетімділігі туралы толық суретті тек жүйе сәтсіз жазылу әрекеттерін есепке алуды үйренгенде ғана көруге болады.

Авторы: Оксана Акулова
Аударған: Нұрила Ермекбай

Пікірлер

Жаңалықтар