Қазақстанда жансақтау бөлімдеріне науқастың жақындарын кіргізуге не кедергі?

Қазақстанда жансақтау бөлімдеріне науқастың жақындарын кіргізуге не кедергі?

Қазақстанда туыстарына жансақтау бөліміндегі науқасқа кіруге ресми түрде рұқсат берілген.

Бірақ шын мәнінде ол жерге кіру оңай емес. Дәрігерлердің сөзінше, бұл жансақтау бөлімінде келушілерге жағдай жасалмауына және олардың келуі ауыр хәлдегі науқастарға зиянын тигізуі мүмкін екеніне байланысты. Дегенмен кейде адамдарға бір-бірінің жанында бірнеше минут болу да жеткілікті. Олар сол сәтті арада талай жыл өтсе де ұмытпайды.

Tengri Health науқастың туыстарын жансақтау бөліміне кіргізу туралы шешімді кім қабылдайтынын және ауруханаларға мұндай кездесулерді тұрақты өткізуге, ашық жансақтау бөлімі тәжірибесін енгізуге не кедергі екенін анықтады.

Азаматтар жансақтау бөліміндегі жақын туыстарына кіре ала ма?

Әлемде "ашық жансақтау бөлімі" деген ұғым бар. Бұл - жақын туыстарына қарқынды терапия бөліміндегі науқасқа, тіпті жағдайы ауыр науқастың да қасына кіруге мүмкіндік беретін тәсіл.

Аурухана мұндай кездесулердің уақыты мен шарттарын алдын ала белгілейді.

Қазақстанда жансақтау бөліміндегі науқастардың жағдайы өте ауыр болса да, оларға кіруге жалпылама тыйым салынбаған. Алайда Денсаулық сақтау министрлігінің Tengri Health редакциясына берген жауабына сүйенсек, ауруханалар мұндай кездесулердің тәртібін өздері белгілей алады. Бұл медициналық ұйымдардың жұмыс ерекшелігін ескеретін стационарлық жағдайда медициналық көмек көрсету стандартына сай реттеледі.

Науқастың туыстарын жансақтау бөліміне кіргізу немесе кіргізбеу туралы шешімді бөлім меңгерушісі, ал ол болмаған жағдайда кезекші анестезиолог-реаниматолог қабылдайды.

Науқастың туыстарының келуі:

  • басқа науқастардың қауіпсіздігіне қатер төндірсе;
  • инфекция жұқтыру қаупін арттырса;
  • дәрігерлер шұғыл көмек көрсетуіне кедергі келтірсе, оларды жансақтау бөліміне кіргізбеуі мүмкін.

Министрлік мәліметінше, әсіресе, науқастың жағдайы өте ауыр болса, сақтық шаралары қатаң сақталуы керек. Мысалы, ол күрделі отадан немесе ағза ауыстырып салу отасынан кейін осы бөлімде жатса не иммун тапшылығы болса, мұндай талаптар күшейеді. Жалғыз ерекшелік бес жасқа толмаған балаларға қатысты. Стандарт бойынша науқас баланың жанында бір ересек адамға болуға рұқсат етіледі.

Соңғы кездесу: жансақтау бөліміндегі науқасқа кіру не үшін маңызды?

Жансақтау бөліміндегі науқастарға кіруге жалпы тыйым салынбағанымен, іс жүзінде мұндай бөлімге кіру өте қиын. Оның үстіне бұл мәселе бұрыннан бар: адамдар мұндай шектеулерге бұған дейін де тап болған.

Жандарбек Ожаров - онкологиялық ауруға шалдыққан науқастарды қолдайтын "Берiлме/Не сдавайся" қорының жетекшісі. Оның жұбайы он жыл бойы онкологиялық аурумен күресіп, бірнеше отадан, химиотерапия курсынан өткен. Қазақстанда да, Оңтүстік Кореяда да емделген. Осы уақыттың бәрінде Жандарбек әйелінің жанынан табылды.

Ер адам алты жыл бұрын, 2020 жылы Ажар өмірден өткен сәтті әлі күнге дейін ұмытпайды.

Оған күрделі ота жасалып, шамамен екі апта өткен соң асқазанынан қан кете бастаған. Жедел жәрдем оны Алматыдағы ауруханалардың біріне жеткізіп, жансақтау бөліміне жатқызған.

Жандарбектің айтуынша, әйелі ауруханада жатқанда өзі де, басқа туыстары да жанынан табылғанымен, оларды жансақтау бөліміне кіргізбеген. Сол кезде ер адам бөлімге кіруге көмектесе алатын таныстарын іздей бастаған. Ол әйелінің азабын жеңілдете аламын деп сеніп, көмек сұраған. Үшінші күні ғана жұбайының қасына кіруге мүмкіндік алған.

Ажар аппараттарға қосылып жатқандықтан сөйлей алмаған, бірақ күйеуінің сөздерін естіп, оған жауап қатқан. Медицина қызметкерлері Жандарбекті палатаға кіргізіп, әйелінің жанында небәрі үш минут болуға рұқсат берген.

"Мен оған "Ажар, қайтып оралшы" дедім. Ол болса басын шайқап, "жоқ, енді қолымнан келмейді" дегендей ишара білдірді", – деп еске алды Жандарбек.

Келесі күні таңертең оған ауруханадан қоңырау шалып, әйелі қайтыс болғанын хабарлаған. Үш минутқа созылған сол кездесу соңғы жүздесу болған екен. Арада қанша жыл өтсе де, Жандарбек жұбайын көруге мүмкіндік берген аурухана қызметкерлеріне әлі күнге дейін алғыс айтады.

Ол жансақтау бөліміне мүлде кіргізбегенде, не болар еді деп те талай ойланғанын мойындайды. Ер адамның айтуынша, әйелін соңғы рет көру мүмкіндігі оның қазасын қабылдауына көмектескен. Сол кездесу болмағанда, жақынынан айырылу сезімі мүлде басқаша болар еді.

"Сол кездесу маған ғана емес, Ажардың өзіне де көмектесті. Мен оның балаларымен арасындағы дәнекер іспетті болдым. Мені көргенде оның аз да болса көңілі жайланған шығар деп ойлаймын. Аурухана бізге осындай мүмкіндік бергені адамгершіліктің белгісі болды. Бүкіл отбасымызбен оларға сол үшін ризамыз", – дейді ол.

Естен тану, төбелес, дау-жанжал: дәрігерлер неліктен жансақтау бөліміне адам кіргенін құптамайды?

Алайда жансақтау бөліміне кіргенде науқастың туыстарының бәрі бірдей дәрігерлерге алғыс айтып, сабыр сақтай бермейді.

Анестезиолог-реаниматолог Ильдар Илялетдинов өз тәжірибесінде мұндай кездесулерге қатысты жағымсыз жағдай бар екенін айтады. Оның сөзінше, жансақтау бөліміне алғаш кірген, алдын ала дайындалмаған адам жақыны аппараттарға қосылғанын, жанында түтіктер мен мониторлар тұрғанын көргенде, абдырап, үрейге берілуі мүмкін.

"Менің тәжірибемде келушілердің қан қысымы күрт көтеріліп немесе жүйкесі сыр берген жағдайлар аз болған жоқ. Соның салдарынан медицина қызметкерлері жағдайы ауыр науқастардан назарын бөліп, олардың туыстарына шұғыл көмек көрсетуге мәжбүр болады. Тамырға дәрі егеді, препараттар салады. Бірақ біз қабылдау бөлімі де, дағдарыс орталығы да емеспіз".

Ильдар Илялетдинов
Ильдар Илялетдинов
анестезиолог-реаниматолог
Сарапшы туралы: Ильдар Илялетдинов - анестезиолог-реаниматолог, медицина ғылымдарының кандидаты, Қазақстан анестезиологтар мен реаниматологтар федерациясы басқармасының мүшесі.

Ол науқастың туыстары жансақтау бөліміне рұқсатсыз кіріп, төбелес шығарған, тіпті терезеге тас лақтырған жағдайларды да еске алды. Әсіресе, оған ықпалды адамдардың өтінішімен науқастың жақындарын бөлімге кіргізіп, олармен бірге аурухана әкімшілігі өкілдері де келетін жағдайлар ұнамайды.

"Мұндай қоңыраулардан науқастың денсаулығы түзелмейді, керісінше сол сәтте бөлімшенің жұмысы тоқтап қалады", - дейді дәрігер.

Дәрігердің бос уақыты жоқ: жансақтау бөлімі келушілерге арналған ба?

Дегенмен мәселе тек мұнда келетіндердің мінез-құлқымен шектелмейді.

Ильдар Илялетдиновтің айтуынша, күнделікті қолданыстағы "жансақтау" сөзі бұл бөлімдердің нақты жұмысын толық сипаттамайды. Қазақстанда олар анестезиология, реаниматология және қарқынды терапия бөлімшелері ретінде жұмыс істейді.

Бұл - жүктемесі өте жоғары көпсалалы бөлім. Мұндағы дәрігерлер жағдайы ауыр науқастардың өмірін сақтап қана қоймай, барлық ота кезінде анестезия жасайды, сондай-ақ, отадан кейінгі алғашқы кезеңде науқастарды бақылайды.

"Науқастарымыздың басым бөлігі – жоспарлы немесе шұғыл отадан кейін бір-екі тәулік бойы бақылауда болатын адамдар. Бұл кезеңде оларға қонақтар келгенінен гөрі тыныштық пен үздіксіз медициналық бақылау аса қажет", – деп түсіндірді дәрігер.

Илялетдиновтің пікірінше, көп жағдайда жансақтау бөліміне кіруге қойылатын шектеу орынды. Бөлімнің жабық есігінің арғы жағында жұмыс бір сәтке де тоқтамайды: дәрігерлер жағдайы ауыр науқастарды қабылдап, олардың хәлін бақылайды, ағзаның тіршілікке қажет қызметтерін қамтамасыз етеді және шұғыл жансақтау шараларын жүргізеді.

"Келушілерге еріп жүруге дәрігер мен медбикенің бос уақыты жоқ", – деп түсіндірді Илялетдинов.

Дәрігер тағы бірнеше маңызды жайтты айтты. Науқастардың өздері де кейде дәрменсіз күйде жақындарына көрінгісі келмейді. Жансақтау палаталарында бір мезетте бірнеше адам жатуы мүмкін. Сондықтан бөгде адамдардың келуі басқа науқастардың да жеке кеңістігіне қол сұғуы ықтимал.

"Өз тәжірибемде мұндай кездесулерден кейін туыстарының сұрағы мен алаңдаушылығы одан сайын артатынын да байқадым", – дейді дәрігер.

Басқа елдерде жансақтау бөлімдеріне кіру тәртібі қандай?

Басқа елдерде де жансақтау бөлімдеріне келушілерді кіргізуге қатысты бірыңғай тәртіп жоқ.

Мысалы, АҚШ-тың кейбір ауруханаларында туыстары жағдайы ауыр науқастарға кіре алады. Алайда ауруханалар да дәлелді себептер болған жағдайда мұндай кездесулерді шектей алады. Ұлыбританияда науқастың жанына тәуліктің кез келген уақытында бір мезетте жалпы саны екеуден аспайтын туысы кіре алады.

Сонымен қатар, халықаралық медицина қауымдастығы жақындарының науқастың жанында болуы күтімнің бір бөлігі деген пікірде. АҚШ-тағы медицина ұйымы - Қарқынды терапия қоғамының 2025 жылы жарияланған ұсыныстарында науқастардың қауіпсіздігіне қатер төнбесе, жансақтау бөлімдеріне кіруге қойылатын шектеулерді жеңілдетіп, мұны қалыпты тәжірибеге айналдыру туралы айтылған. Зерттеулер мұндай тәсіл науқастардың алаңдаушылығын азайтып, медициналық көмекке қанағаттану деңгейін арттыруы мүмкін екенін көрсетеді.

Көршілес Ресейде 2020 жылдан бастап жансақтау бөлімдеріне кірудің бірыңғай ережелері енгізілді. Мысалы, науқастың жанына бір мезетте екі адамнан артық кіре алмайды. Ауруханада келушілерді ұйымдастыруға жауапты адам тағайындалуы керек, ал бөлімге кіру тәртібі медициналық ұйымның сайтында жариялануға тиіс. Бұған дейін Ресей ауруханаларында Қазақстандағыға ұқсас жағдай қалыптасқан еді: жансақтау бөліміне кіруге заң жүзінде тікелей тыйым салынбағанымен, іс жүзінде жағдайы ауыр науқастарға туыстарын жиі кіргізбейтін.

2016 жылы бұл мәселені актер әрі ауыр науқас балаларға көмектесетін қайырымдылық қорының негізін қалаушы Константин Хабенский мемлекеттік деңгейде көтерді. Ол жағдайы ауыр адамға ем-доммен қатар жақындары жанында болуы да маңызды екенін айтқан еді.

Төрт жылдан кейін жағдай өзгерді. 

Алайда бұл Ресейде туыстары жансақтау бөліміне кез келген уақытта еш кедергісіз кіре алады дегенді білдірмейді. Мұнда да науқастардың қауіпсіздігіне, эпидемиологиялық жағдайға және басқа да факторларға байланысты шектеулер бар.

Туыстардың келуінің пайдасы мен қаупі: тәжірибе нәтижесі не көрсетті?

Бұл ережелер іс жүзінде қалай жүзеге асатынын білу үшін Орынбордағы анестезиолог-реаниматологпен сөйлестік. Ол аты-жөнін жарияламауды өтінді.

Ол туыстарына науқастың жағдайын білуге және оған кіруге болатынын нақтылау үшін ауруханада арнайы уақыт белгіленгенін (сағат 13:30-дан 15:00-ге дейін) айтты. 

"Науқас есін біліп жатса да, комада болса да, туыстары оған кіруге құқылы. Бірақ іс жүзінде бұл әрдайым мүмкін бола бермейді. Мысалы, бөлімде жағдайы ауыр науқастар көп болса немесе шұғыл жансақтау шаралары жүргізіліп жатса, кездесуді кейінге қалдыруға болады", – дейді дәрігер.

Ол жансақтау бөлімінде келушілерге қолайлы жағдай жоқтығын да айтты.

"Бізде науқас көп, ал орын аз. Мысалы, аумағы 15-20 шаршы метр палатада бір мезетте жағдайы ауыр үш науқас жатуы мүмкін. Әр төсектің айналасында медициналық жабдықтар тұрады. Сондықтан науқастың туыстары кейде дәрігерлердің жұмысына физикалық тұрғыда кедергі келтіреді", – дейді анестезиолог.

Сонымен қатар, ол науқастың туыстары жансақтау бөлімінің жұмыс ерекшелігін әрдайым түсіне бермейтінін және кейде науқасқа зиян келтіруі мүмкін екенін айтады. Сондықтан мұндай кездесулер кезінде медицина қызметкерлерінің бірі науқастың жанында болуы керек. Бұл онсыз да жұмысы қауырт дәрігерлер мен медбикелерге қосымша жүктеме түсіреді.

Ол неврология бөлімінің жансақтау палатасында болған бір оқиғаны еске алды. Егде жастағы науқастың жағдайы ауыр болғанымен, ол өздігінен тыныс алып жатқан. Дәрігерлер әйеліне оны көруге рұқсат берген. Әйелі палатаға кіріп, күйеуінің қолынан ұстап, онымен сөйлескен. Мамандар біраз уақытқа екеуін оңаша қалдырған. Кенет әйел көмекке шақыра бастаған.

"Ол күйеуіне банан бермек болған екен. Ал инсульттан кейін науқас жұтына алмайтындықтан, ол тұншыға бастаған. Шұғыл көмектесуге мәжбүр болдық. Сондықтан мұндай кездесулердің де қаупі бар", – дейді дәрігер.

Науқастың туыстарын жансақтау бөліміне қашан кіргізуге болады? Дәрігер пікірі

Ильдар Илялетдинов кейбір жағдайларда науқастың туыстары жанында болуы, шынында да, маңызды екенін мойындайды. Әсіресе, адам өмірінің соңғы сағаттары туралы сөз болғанда.

"Адамның өмірінің соңғы сағаттарында жақындарының онымен жүздесуге және қоштасуға толық құқығы бар. Бұл - ауыр болғанымен, адам үшін маңызды сәт. Туыстарына көмектесетін болса, дін қызметкерлері немесе жақындары келуіне де қарсы емеспін", – дейді дәрігер.

Екінші жағдай - науқас бөлімде ұзақ уақыт жатуы. Мысалы, комадан шыққанда немесе ұзақ уақыт оңалту кезінде, өміріне төнген қауіп сейіліп, күтім мен қолдау маңызды бола бастағанда, адам туыстарының көмегін қажет етуі мүмкін.

"Туыстары алдын ала нұсқаулықтан өтіп, сабыр сақтап, медбикелерге көмектесуге дайын болса, науқаспен сөйлесіп, денесіне күтім, жеңіл массаж жасаса, мұндай байланыс тек пайдасын тигізеді", – дейді Илялетдинов.

Алайда бұл үшін де тиісті жағдай жасалуы керек. Ең алдымен, палата аумағы кеңейіп, медицина қызметкерлерінің саны артуы қажет. Илялетдиновтің пікірінше, бүгінде Қазақстандағы жансақтау бөлімдеріне осы екі ресурс та жетіспейді.

"Бөлімдердің аумағы екі есе ұлғайып, дәрігерлер мен медбикелер саны үш-төрт есе артса, ашық жансақтау бөлімін қауіпсіз жолмен жасауға болады. Бүгінде мұндай кездесулерді жаппай тәжірибеге енгізуге дәрігерлер емес, инфрақұрылымның жеткіліксіздігі мен кадр тапшылығы кедергі болып отыр", – деп түйіндеді сарапшы.

Оның айтуынша, мұндай жағдай жасалғанша дәрігерлердің басты қағидасы өзгермейді: анестезиология, реаниматология және қарқынды терапия бөліміне келген әрбір адам науқасқа пайдасын тигізуі, көрші төсектерде жатқан адамдардың өмірін сақтап қалуға кедергі келтірмеуі керек.

2026 жылғы қыркүйекте Алматыда өткен медициналық конференцияда ұсынылған дерекке сүйенсек, 2025 жылы анестезиология, реаниматология және қарқынды терапия бөлімшелерінде 344 мыңнан аса науқас ем алған. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 12,8 пайызға көп.

Конференцияда сөз сөйлеген мамандардың айтуынша, 2017 жылы бұл бағытта 2 691 дәрігер жұмыс істесе, 2025 жылы олардың саны шамамен 2 200-ге дейін азайған. Қағаз жүзінде бос жұмыс орындарының бір бөлігі толтырылғанымен, іс жүзінде бұл көрсеткіш көбіне дәрігерлер бірнеше жерде қатар жұмыс істеуі, қазіргі мамандарға түсетін жоғары жүктеме есебінен қамтамасыз етіледі.

Ал қызметкерлер санын емес, нақты жұмыс істейтін мамандар санын есепке алсақ, өңірлерде штат бойынша қарастырылған орындардың орта есеппен 62-65 пайызы ғана мамандармен қамтылған. Қалған 38,2 пайызы бос тұр.

Мәтін: Лилия Гайсина

Дайындаған: Жансая Қадыржанова