Жақынынан айырылған адамға қандай сөздер ауыр тиюі мүмкін? Қазақстандық психолог жауап берді

Жақынынан айырылған адамға қандай сөздер ауыр тиюі мүмкін? Қазақстандық психолог жауап берді

Психологтардың айтуынша, жақын адамы қайтыс болғанда әркім әртүрлі күй кешеді.

Бірі жылауы мүмкін, енді бірі тұйықталып қалады, ал үшіншісі жұмысын жалғастырып, сырт көзге сабырлы көрінуі мүмкін. Бірақ олардың бәрі де ауыр қайғыны бастан өткереді.

Қайғырып жүрген адамға не айту керек, қандай сөздерден аулақ болған жөн? Алғашқы күндері және арада бірнеше ай өткен соң оған қалай көмектесуге болады? Балаға қалай түсіндіру керек және қай кезде маманға жүгінген дұрыс? Осы сұрақтарға Tengri Health материалында жауап іздедік.

Адамдар жақынынан айырылғанда неге әртүрлі күй кешеді?

Психолог Ольга Мустафинаның сөзінше, әр адам жақынынан айырылуды әртүрлі қабылдайды. Бұл жылап отырған адам сабыр сақтап, жұмысын істеп, жерлеу рәсіміне қатысты шаруаларды реттеп жүрген адамға қарағанда марқұмды көбірек жақсы көрді дегенді білдірмейді. Күйзелістің сыртқы көрінісі жақындық деңгейін анықтамайды.

"Адам жақынынан айырылғанда қалай әрекет ететіні марқұммен қарым-қатынасына, өлімнің мән-жайына, бұрынғы өмірлік тәжірибесіне және жақындарының қолдауына байланысты. Тіпті бір отбасының мүшелері де қайғыны әртүрлі өткеруі мүмкін. Бірақ әрқайсы өзіне қымбат адамынан айырылды".

Цитата с изображением
Ольга Мустафина

балалар және отбасы психологы, балалар нейропсихологы

Жақыны кенет қайтыс болғанда адам есеңгіреп қалуы мүмкін, ал ол ұзақ сырқаттан кейін көз жұмса, бір мезетте мұңды да, жеңілдікті де сезініп, кейін осы сезімі үшін өзін кінәлауы мүмкін.

"Қайғыны бастан өткеру үнемі бірдей болмайды. Бүгін адам өзін біршама сабырлы ұстаса, ертең бәрі жаңа ғана болғандай жанын ауыртатын сезімге қайта тап болуы мүмкін", – дейді Мустафина.

Таныс жер, музыка, иіс, отбасылық дәстүр немесе маңызды күн жақынынан айырылу сезімін қайта оятуы мүмкін.

"Адамдарды салыстырып, кім қайғыны дұрыс өткеріп жатқанын бағалауға болмайды", – деді психолог.

Жақынынан айырылған адамға не айту керек, нені айтпаған жөн?

Ольга Мустафина мына тіркестерді қолдануды ұсынды:

  • "Қайғыңды жеңілдететіндей не айтарымды білмеймін. Бірақ қасыңдамын".
  • "Менің қасымда өзіңді мықты етіп көрсетуге міндетті емессің".
  • "Сөйлескің келсе, сені тыңдауға дайынмын. Қаламасаң, жай ғана қасыңда бола аламын".
  • "Үнемі ойымдасың. Бүгінгі көңіл күйің қалай?"

"Кейде қарапайым ғана "Қайғыңа ортақпын" деген сөз өмір, өлім және сабыр туралы ұзақ әңгімеден гөрі шынайы естіледі", – дейді Мустафина.

Психолог мына сөздерді айтпауға кеңес берді:

  • "Өзіңді қолға ал",
  • "Уақыт емші",
  • "Басқа нәрсеге көңіл бөлгенің жөн",
  • "Оның ол жақта жағдайы жақсы".

Мұндай сөздер "қайғыра берме" деген талап секілді естілуі мүмкін.

Қолдау көрсету үшін міндетті түрде сөйлесудің қажеті жоқ. Жай ғана қасында отыруға, шай ішуге, үнсіз бірге болуға немесе адам бірнәрсе айтқысы келсе, соны тыңдауға болады.

"Қасында жүрген адамның міндеті дәл қазір қайғыны міндетті түрде жеңілдету емес. Кейде ең маңыздысы – адамға басына түскен ауыртпалықты жалғыз өткеруге тура келмейтінін сезіндіру", – деп түсіндірді психолог.

Жақынынан айырылған адамда "Оған телефон соққанымда ғой", "Ертерек барғанымда ғой" деген ойлар да туындауы мүмкін. Ол дәрігерлерге, туыстарына, болып жатқан жағдайға немесе тіпті марқұмның өзіне ашулануы ықтимал.

Мустафина адамның сезіміне құлақ түруге, бірден "Сенің еш кінәң жоқ" деп жауап бермеуге кеңес берді. Алдымен "Нақты не мазалап жүр?" немесе "Бірдеңе істеуім керек еді деп ойлайсың ба? Сол кезде не болғанын бірге талқылайық" деуге болады.

"Адам бір оқиғаны қайта-қайта айта берсе, сөзін бөліп, "Мұны айтқансың" немесе "ол туралы ойламауға тырыс" деудің қажеті жоқ. Болған жағдайды қайта әңгімелеу оған оқиғаны түсініп, қабылдауға көмектесуі мүмкін", – дейді маман.

"Балаларға мен бас-көз болайын": нақты көмек ұсыныңыз

Жақыны қайтыс болған алғашқы күндері адам бір мезетте әрі қайғыны бастан өткеріп, әрі күнделікті тіршілікке қатысты мәселелерді шешуге мәжбүр болады. Жерлеуді ұйымдастыру, құжаттарды рәсімдеу, балаларға қарау сияқты шаруалар соның бәрін қиындата түседі.

Мустафина "Бірдеңе керек болса, хабарлас" деп қана қоймай, нақты көмек ұсынуға кеңес берді.

"Қоңырау шалып, "Ертең тамақ пісіріп алып келейін. Түскі уақытта ыңғайлы ма?", "Саған бірнеше сағат демалуға мүмкіндік болсын, балаларыңа қарап отырайын", "Шаруаларыңды бітіруге бірге барайын ба? Қазір саған қай жағынан көмектессем пайдалы?" деуге болады", – дейді психолог.

Дегенмен адамның пікірін ескермей, барлық мәселені өз мойныңызға алуға тырыспаған жөн. Оған таңдау жасауға және шамасы жететін істерді өзі атқаруына мүмкіндік беру маңызды.

"Адам жауап бермесе, оған көмек қажет емес деп ойламаңыз. Біраз уақыт беріп, кейін қайта хабарласуға болады. Ол мазаламауды сұраса, бұл өтінішін құрметтеп, онымен қашан қайта байланысуға болатынын әдеппен сұраған жөн", – дейді маман.

Сондай-ақ, қолдау алғашқы күндері ғана емес, бір айдан немесе жарты жылдан кейін де қажет болуы мүмкін екенін естен шығармаған жөн. Ол кезде жерлеуге қатысты барлық шаруа аяқталып, таныстары күнделікті тіршілігіне оралады. Ал қайғырып жүрген адам өзі жалғыз қалуы мүмкін.

"Қасында болу дегеніміз үнемі бірге жүру емес. Бұл - адамның қайғысы айналасындағыларға бұрынғыдай байқалмай қалғаны үшін оның өмірінен жоғалып кетпеу", – деді Ольга Мустафина.

Дегенмен қайғырып жүрген адамға қолдау көрсететін жақындарының өзіне де көмек қажет. Отбасы мүшелері міндеттерді бөлісіп, кім қалай көмектесетінін алдын ала келісіп, демалуды да ұмытпағаны жөн.

"Жақын адам оның жалғыз психологы әрі тәулік бойы көмекке келуге дайын құтқарушысы болуға міндетті емес", – дейді ол.

Ересектермен және балалармен марқұм туралы қалай сөйлескен дұрыс?

Ольга Мустафина жақынынан айырылған адамның туыстары мен таныстары қайғысын қозғамайық деп, кейде марқұмның есімін атаудан қашқақтайтынын айтты.

"Алайда адам онсыз да жақынын ұмытпайды. Ал үнсіздік марқұм туралы айтуға болмайтындай әсер қалдыруы мүмкін. "Оның қандай адам болғанын айтып бергің келе ме?" деп сұрауға немесе өзіңіздің естелігіңізді бөлісуге болады. Адам әңгімені жалғастыруға дайын болмаса, оны мәжбүрлеудің қажеті жоқ", – деп кеңес берді психолог.

Қайтыс болған адамның жылдық асы, туған күні немесе жай ғана мереке кезінде "Бүгін сен үшін маңызды күн екенін білемін. Сен менің ойымдасың" деп хабарласуға болады.

Жақын адамы қайтыс болғанын балаға қалай айту керек?

Ольга Мустафина өлімді "мәңгі ұйқыға кетті" немесе "алысқа кетіп қалды" деп түсіндірмеуге кеңес берді. Кішкентай бала бұдан қорқып, ұйқыдан қалуы немесе жақын адамы оралатын күнді күтіп жүруі мүмкін.

"Баланың жасын ескеріп, қарапайым сөздермен шындықты айтқан дұрыс: "Әжең қайтыс болды. Бұл ол бізге қайта оралмайды деген сөз. Оны әрдайым есімізде сақтаймыз", - деп түсіндірді маман.

Кішкентай балаға жақынының өліміне өзі кінәлі емес екенін және ересектер оған бұрынғыдай қамқор болатынын айту маңызды. Сондай-ақ, одан белгілі бір реакция күтудің қажеті жоқ: ол жылап алуы, бір сұрақты бірнеше рет қоюы немесе артынша ойнап кетуі мүмкін.

Жасөспірім тұйықталып, ата-анасымен сөйлескеннен гөрі досымен сырласқанды жөн көруі мүмкін. Мұндай кезде онымен байланысты үзбей, бірақ сезімін ашық көрсетуге мәжбүрлемеген жөн.

Ата-анасы жақынынан айырылу баланың ұйқысына, тамақтануына, мінез-құлқына, оқуына немесе айналасындағылармен қарым-қатынасына әсер еткенін байқаса, балалар психологына немесе басқа маманға жүгінгені дұрыс.

Қашан кәсіби көмек қажет?

Ольга Мустафина жақынынан айырылған адамда мынадай белгілер байқалса, оған назар аудару керек екенін айтады:

  • ұзақ уақыт бойы ұйқы бұзылуы,
  • күнделікті жұмыстарды орындай алмау,
  • үмітсіздік сезімінен ұзақ уақыт арыла алмау;
  • айналасындағылармен араласудан бас тартып, оқшаулана түсу;
  • жанға бататын естеліктер,
  • ішімдік немесе басқа да заттарды көп тұтыну.

Әсіресе, өмір сүргісі келмейтінін немесе өзіне зиян келтіруді ойлап жүргенін айтуы - аса маңызды дабыл.

"Мұндай жағдайда қалай көмек ұсынуға болады? "Саған өте қиын екенін байқап жүрмін. Мұның бәрін жалғыз еңсеруге міндетті емессің. Қаласаң, маман табуға көмектесемін немесе алғашқы кездесуге бірге барамын" деп айтуға болады", – дейді психолог.

Адам өзіне зиян келтіретін нақты жоспары барын айтса немесе өміріне тікелей қауіп төніп тұрса, шұғыл түрде кәсіби көмек ұйымдастырып, оны жалғыз қалдырмау қажет.

Мәтін: Рәбиға Дүйсенғұлова

Дайындаған: Жансая Қадыржанова