Анорексия мен булимияға қатысты статистика жарияланды

Зерттеу авторлары тамақтану тәртібінің бұзылуына кімдер жиі шалдығатынын, бұл аурулар қай аймақтарда көп таралғанын және 2050 жылға қарай жағдайдың қалай өзгеретінін анықтады, деп хабарлайды Tengri Health.

Тамақтану тәртібі бұзылған 18,1 миллион адам: зерттеу нәтижесі

Жаңа зерттеу барысында ғалымдар 1990-2023 жылдар аралығындағы 204 ел халқының денсаулығына қатысты деректерді талдаған.

Зерттеуде 2023 жылы әлем бойынша шамамен 18,1 миллион адам жүйкелік анорексия немесе жүйкелік булимия дертіне шалдыққаны айтылған:

• 12,6 миллионы - әйел;
• 5,5 миллионы - ер адам.

Бұл ретте барлық жағдайдың 41,2 пайызы 10-24 жас аралығындағы адамдарға тиесілі болған.

Шолуға сәйкес, 2023 жылы анорексия мен булимия салдарынан адамдар жалпы 3,83 миллион жыл дені сау өмірінен айырылған. Бұл көрсеткішті есептеу кезінде аталған диагноздарға байланысты денсаулығындағы шектеулермен өмір сүрген жылдар саны ескерілген.

Пациенттердің жалпы санынан:

• шамамен 3,92 миллион адам жүйкелік анорексиямен өмір сүрген;
• шамамен 14,2 миллион адам жүйкелік булимияға шалдыққан.

1990 жылдан 2023 жылға дейін жағдай қалай өзгерді?

1990-2023 жылдар аралығында жүйкелік анорексия мен жүйкелік булимияға шалдыққан адамдардың жалпы саны 71 пайызға артқан. Өсім екі ауру түрі бойынша да байқалған. Жүйкелік анорексия жағдайларының саны 57,9 пайызға, ал жүйкелік булимия 75,1 пайызға көбейген.

Жекелеген аурулар бойынша:

• анорексия салдарынан жоғалған дені сау өмір жылдарының саны 57,4 пайызға артқан;
• булимия салдарынан бұл көрсеткіш 74,6 пайызға өскен.

Ғалымдар халықтың жас ерекшеліктерін де ескерген. Олардың есебінше, 1990-2023 жылдар аралығында анорексия мен булимияның таралу деңгейі 20,6 пайызға, ал жоғалған дені сау өмір жылдарының саны 20,5 пайызға артқан.

Аурулар қай аймақтарда жиі кездеседі?

Зерттеу нәтижесіне сәйкес, аурулардың географиялық таралуы біркелкі болмаған.

Жекелеген елдер бойынша қарастырғанда, 2023 жылы жүйкелік анорексия мен булимия Австралияда жиі тіркелген. Мұнда әр 100 мың тұрғынға шаққанда 1026,5 жағдайдан келген.

Ең төмен көрсеткіш Шығыс Африкадағы Сомали елінде байқалған - әр 100 мың тұрғынға шаққанда 78,1 жағдай.

Ал 1990-2023 жылдар аралығында аурулардың таралу деңгейі көп өскен аймақтар Азияда орналасқан:

• Шығыс Азияда - 61,5 пайызға;
• Оңтүстік Азияда - 48,5 пайызға;
• Оңтүстік-Шығыс Азияда - 44,2 пайызға.

Зерттеу авторлары аймақтар арасындағы айырмашылық генетикалық, әлеуметтік-экономикалық және мәдени факторларға, соның ішінде дене бітімі мен сыртқы келбетке қатысты түсініктерге, сондай-ақ медициналық деректердің қолжетімділігіне байланысты болуы мүмкін деп есептейді.

Әйелдер ерлерге қарағанда жиі ауырады, бірақ қауіп жасында ерекшеліктер бар

Зерттеу жүйкелік анорексия мен жүйкелік булимия әйелдер арасында ер адамдарға қарағанда жиі кездесетінін растады.

Жас ерекшелігі ескерілген таралу көрсеткіші:

• әйелдер арасында - әр 100 мың тұрғынға шаққанда 318,3 жағдай;
• ерлер арасында - әр 100 мың тұрғынға шаққанда 135,7 жағдай.

Зерттеушілер жас топтарын талдау кезінде де айырмашылықтарды анықтаған.

Анорексия мен булимияны бірге қарастырғанда, ауру жағдайларының көп үлесі 20-24 жас аралығындағы адамдарға тиесілі болған. Бұл көрсеткіш әр 100 мың адамға шаққанда 487,3 жағдайға жеткен. Жас ұлғайған сайын бұл көрсеткіш біртіндеп төмендейді.

Алайда әр аурудың жас ерекшелігіне байланысты ең жоғары таралу кезеңі әртүрлі:

• анорексия көбіне 15-19 жастағы жасөспірімдер арасында кездеседі;
• булимия 30-34 жастағы адамдар арасында жиі байқалады.

Неге науқастардың нақты саны бұдан көп болуы мүмкін?

Зерттеу авторлары медициналық тіркеу жүйелерінде мамандандырылған көмекке жүгінбейтін, ресми диагноз қойылмаған немесе деректері есепке алу жүйелеріне енгізілмейтін мекемелерде емделетін адамдар ескерілмеуі мүмкін екенін болжайды.

Бұл әсіресе жүйкелік булимияға қатысты болуы ықтимал.

"Адамдар шамадан тыс тамақ жеу және одан кейін ағзаны тазарту әрекеттерін жиі жасырады. Сонымен қатар булимия әрдайым дене салмағының төмендеуімен немесе ауруханаға жатқызуға себеп болатын айқын физикалық бұзылыстармен қатар жүрмейді", - деп атап өткен зерттеу авторлары.

Фото:depositphotos.com

2050 жылға дейінгі болжам

Зерттеушілердің болжамы бойынша, жүйкелік анорексия мен жүйкелік булимияның таралу деңгейі алдағы уақытта өсе береді.

2050 жылға қарай бұл дерттерге шалдыққан адамдар саны 21,8 миллионға жетуі мүмкін. Бұл 2023 жылмен салыстырғанда 20,3 пайызға көп.

Болжам бойынша, олардың ішінде:

• 4,7 миллион адам жүйкелік анорексиямен өмір сүреді;
• 17 миллион адам жүйкелік булимияға шалдығады.

Зерттеушілер пациенттер санының артуын халық санының өсуімен байланыстырады. Сонымен қатар болжамдар бұл аурулардың таралу жиілігі де артатынын көрсетіп отыр.

Ғалымдардың пікірінше, елдер тамақтану тәртібінің бұзылуының алдын алуға және ауруды ерте анықтауға көп көңіл бөлуі қажет.

Ол үшін мектептер мен емханаларда скрининг жүргізу, дәрігерлерді ауру белгілерін анықтауға үйрету, емдеу мен оңалту қызметтерінің қолжетімділігін арттыру ұсынылады.

Сондай-ақ зерттеушілер адамдардың медициналық көмекке жүгінуіне кедергі келтіретін стигмамен күресуге және мұндай аурулар туралы деректерді жинау жүйесін жетілдіруге шақырады. Бұл әсіресе табыс деңгейі төмен және орташа елдер үшін маңызды. Бұған қоса, мәселелері көп жағдайда назардан тыс қалуы мүмкін топтарға, соның ішінде ер адамдарға ерекше көңіл бөлу ұсынылады.

Тағы оқыңыз: Тәрелкедегі гормондар: тағам әйел денсаулығына қалай әсер етеді?

Протеин, БАД-тар және “глютенсіз“ өнімдер: қазақстандықтарға не сатылып жатыр?