ПОДЕЛИТЬСЯ
Қазақстанда күн суыта бастағалы суық тию маусымы да басталды. Көпшілік алғашқы белгілері байқалғанда тамағын ас содасы және йод қосылған сумен шаяды, тамақты басатын кәмпиттер пайдаланады, ыстық шай ішеді. Бірақ бұл тәсілдердің бәрі бірдей көмектесе ме?
Тамақты немен шайған дұрыс, неліктен бірден бірнеше ерітіндіні араластырмаған жөн, ауырған кезде балмұздақ жеуге бола ма? Tengri Health тілшісі ЛОР дәрігермен сөйлесіп, осы сауалдарға жауап алды.
Суық тию кезінде жиі кездесетін белгілердің бірі - жөтел және тамақ ауруы.
Мұндайда көпшілік алдымен тамағын ас содасы, тұз және йод қосылған сумен шаяды. Кейде бірнеше затты бірден араластырады. ЛОР-хирург Сергей Ильинскийдің пікірінше, бұл - жиі кездесетін қатенің бірі.
"Бір ғана әдісті таңдап, тамағыңызды сонымен шайыңыз. Ең бастысы - мұны үнемі қайталау. Бірнеше затты араластырғаннан гөрі осылай істеген дұрыс. Өйткені йодқа немесе өсімдік қоспаларына аллергия болуы мүмкін. Оның үстіне әртүрлі препараттың құрамындағы заттар бір-біріне қалай әсер ететінін ешкім білмейді. Сондай-ақ, тамақ нақты неден ауырғанын ескеру өте маңызды. Қазір суық тию туралы айтып отырмыз, бірақ тамақ ауруының себептері көп".
Дәрігердің айтуынша, суық тиген кезде адам түнде мұрнымен дұрыс тыныс ала алмауы мүмкін. Соның салдарынан тамақтың шырышты қабаты құрғап, ауырады. Мұндай жағдайда тамақты емдегеннен гөрі мұрынмен қалыпты тыныс алуды қалпына келтіру маңызды.
Тамақ ауруының тағы бір себебі - жоғарғы жақтағы созылмалы қабыну. Соның салдарынан мұрыннан бөлінетін шырыш жұтқыншақтың артқы қабырғасына ағып, оны тітіркендіруі мүмкін.
Тамақ ауыруына вирустарға еш қатысы жоқ жағдайлар да себеп болады. Мысалы, қатты қорылдағаннан кейін де тамақ ауыруы мүмкін.
"Тамақ ауыруы – тек симптом. Оның себептері әртүрлі болуы мүмкін, әрқайсының емі де бөлек. Сондықтан алдымен нақты нені емдеу керек екенін анықтап алу қажет", – деп түсіндірді Сергей Ильинский.
Барлық жағдайда бірдей көмектесетін әмбебап құрал жоқ. Дәрігердің айтуынша, мамандар көп жағдайда ұсына алатын жалғыз ерітінді - тұзды сумен тамақты шаю.
Сергей Ильинскийдің айтуынша, тамақты шайғанда екі нәрсеге мән беру керек: қандай ерітінді қолданатыныңызға және оны қаншалық жиі пайдаланатыныңызға. Шаю жиілігі тамақ не себепті ауырғанына байланысты.
Жедел респираторлық вирустық инфекция (ЖРВИ) кезінде тамақты күніне үш-бес рет шаюға болады.
Адам түнгі қорылдан немесе шырышты қабық құрғауынан жайсыз сезіммен оянса, таңертең тамақты бір рет шаю жеткілікті.
"Кей жағдайда бір кесе жылы шай ішкеннің өзі жайсыздықты басады", – дейді дәрігер.
Ильинскийдің пікірінше, тағы бір жиі кездесетін қате - бадамша бездерді жедел қабыну кезінде шаю.
"Кейде мұны дәрігерлердің өзі ұсынады. Науқас тамағы ауырып қабылдауға келеді, ал оған бірден бадамша бездерді аппаратпен шаюды ұсынады. Бірақ адамның ауруы асқынып тұрған болуы мүмкін. Мұндай жағдайда оны жасауға болмайды", – деп түсіндірді маман.
Сондықтан тамақ нақты неден ауырғанын анықтап, науқастың жағдайын бағалау маңызды.
Тамақ ауруын жеңілдетудің тағы бір кең тараған тәсілі – арнайы кәмпиттер пайдалану.
"Адам бала кезінен сорғыш кәмпитпен емделуге дағдыланса, оны аузына салған сәттен-ақ өзін жеңіл сезінуі мүмкін. Плацебо әсерін де жоққа шығаруға болмайды. Сорғыш кәмпиттер көмектесе ме? Иә. Бірақ ауруды қоздырған вирусқа қарсы тиімділігі дәлелденген бе? Жоқ, дәлелденбеген", – деді Сергей Ильинский.
Дәрігердің айтуынша, кейбір сорғыш кәмпиттердің құрамында антисептиктер бар. Олар бактерияларға әсер етіп, кейде бактериялық қабыну кезінде көмектесуі мүмкін.
Тамаққа арналған спрейлердің әсері де осыған ұқсас.
Маманның сөзінше, олардың кейбірі шырышты қабаттағы микроағзалардың санын азайтуға көмектеседі. Ал тұзды ерітінді тамақты қосымша тазартуы мүмкін.
"Сондай-ақ, құрамында лидокаин сияқты жансыздандырғыштары бар спрейлер де кездеседі. Олар ауырсынуды уақытша басуға көмектеседі", – дейді маман.
Тамақ ауырғанда дәрігердің басты міндеттерінің бірі - ауру бактериялық инфекциядан ба әлде вирус инфекциясынан ба, неден туындағанын анықтау.
"Бұл өте маңызды. Өйткені бактериялық инфекция болса, антибиотикті бірден тағайындау керек, ал вирус инфекциясы кезінде оны мүлде қолдануға болмайды", – деді дәрігер.
Ильинскийдің айтуынша, аурудың себебін болжауға көмектесетін бірнеше белгі бар.
1. Тамақ ауруымен қатар мұрыннан су ағып, мұрынға қатысты басқа да белгілер байқалса, көп жағдайда бұл вирус инфекциясы болуы мүмкін.
2. Тамақ қатты ауырады, бірақ мұрыннан су ақпайды. Сонымен қатар, адамның дене қызуы көтеріліп, төменгі жақ астындағы лимфа түйіндері ұлғайса, бактериялық инфекция ықтималдығы артады.
Ильинскийдің айтуынша, ангина мен тонзиллит кезінде дәрігерлер ең алдымен гемолитикалық стрептококк бактериясына назар аударады.
Оны анықтау маңызды, өйткені бұл бактерия асқынуға әкеп соғуы мүмкін. Ол үшін арнайы жедел талдау - стрептотест бар.
"Тамақ ауырса, антибиотикті өз бетіңізше ішуге болмайды. Алдымен аурудың себебін анықтап, қажет болса тексерістен өтіп, дәрігердің тиісті нұсқауын алу керек", – деп ескертті дәрігер.
Дәрігерден "тамақ ауырғанда балмұздақ жеуге бола ма?" деп сұрадық.
Сергей Ильинскийдің айтуынша, шынында да, халықаралық ЛОР тәжірибесінде тамақ ауруын жеңілдету үшін салқын сусындар мен балмұздақ қолданылады.
Дәрігер мұны кәдімгі көгерген жерге суық басумен салыстырды. Мысалы, адам аяғын соғып алса, ауырсыну мен ісікті басу үшін ыстық компресс емес, суық зат басады.
Дәл осы қағидамен салқын тағам мен сусын да тамақтағы жайсыздықты уақытша жеңілдетуі мүмкін. Бірақ бұл әдіс ірің сияқты күрделі мәселелерге байланысты ауырсыну кезінде жарамайды.
"Тамақ қатты ауырғанда әлемде оны салқын нәрсемен басу қалыпты тәжірибе саналады. Мысалы, бадамша бездерін алып тастағаннан кейін дәрігерлер науқастарға балмұздақ жеуге кеңес береді", – дейді маман.
Алайда Ильинский бұл әдіс Қазақстан азаматтарының бәріне бірдей қолайлы бола бермейтінін айтты. Өйткені көп нәрсе адамның бала кезінен қалыптасқан әдетіне байланысты. Оған кішкентайынан тамақ ауырғанда тек ыстық шай ішу керек деп үйретсе, салқын сусын ішу психологиялық тұрғыдан жайсыздық тудыруы мүмкін.
"Адамның санасына "тамақ ауырса, ыстық шай іш" деген түсінік сіңіп қалған. Бұл – қалыпты жағдай. Жылы кесені қолыңа алған сәттің өзінде жеңілдеп қалғандай боласың. Ал кесе суық болса, миың қалай қабылдайтынын елестетіп көріңізші. Бұл - шок! Сөйтіп, ауыр ангинаға шалдығатындай сезінесің", – деп түсіндірді дәрігер.
Сондықтан пайдалы әдеттерді бала кезден қалыптастыру керек: баланы шынықтырып, қажет емес кезде қалың киіндірмеу, үйде жалаңаяқ жүруіне мүмкіндік беру маңызды.
"Шетелде балалар біздегіден әлдеқайда жұқа киінетінін байқаған боларсыз. Бізде күн аса суық болмаса да, көпшілік бас киім киіп жүреді. Әдеттер осылай қалыптасады", – дейді Ильинский.
Сергей Ильинскийдің пікірінше, дені сау адам әр инфекциядан қорықпауы керек.
Ауру асқынбаса, көп жағдайда ағзаға мына нәрселер жеткілікті:
Көп жағдайда осының өзі жеткілікті.
"Бұлар көмектеспесе, дәрігерге қаралып, науқастың жағдайына қарай емді түзету керек", – дейді маман.
Сергей Ильинский қауіп тобына жататын адамдарға да ерекше көңіл бөлуді ұсынды. Олардың қатарына созылмалы аурулары, соның ішінде қант диабеті, бастапқы иммун тапшылығы бар адамдар, қарттар және жиі ауыратын балалар жатады.
Аурудың асқыну қаупін азайту үшін тұмауға қарсы вакцина салдыру мәселесін дәрігермен алдын ала талқылаған жөн. Сонымен қатар, балаларды физикалық белсенділікке және шынығуға баулу қажет.
Мәтін: Анжела Ким
Дайындаған: Жансая Қадыржанова