Сүт безі қатерлі ісігі Қазақстандағы әйелдер арасында ең көп таралған онкологиялық ауру болып отыр. Тек Алматының өзінде 2026 жылғы сегіз айда бұл диагноз 659 пациенттен алғаш рет анықталды.
Бұл ауру "жасарып" бара жатыр ма, қандай факторлар қауіпті арттырады және әйелдердің дәрігерге дер кезінде қаралуына қандай мифтер кедергі келтіреді? Бұл туралы Өңірлік коммуникациялар қызметіндегі брифингте онкологтар айтып берді, деп хабарлайды Tengri Health.
Ең жас пациент неше жаста?
Мамандардың мәліметінше, бүгінде Алматыда "сүт безі қатерлі ісігі" диагнозымен 9520 пациент диспансерлік есепте тұр.
2026 жылғы сегіз айда қалада аурудың 659 жағдайы алғаш рет тіркелді.
"Жыл аяғындағы көрсеткіш қандай болатынын кейінірек көреміз, бірақ сырқаттану деңгейі әлі де өсіп жатыр", - деп атап өтті спикерлер.
Салыстырмалы түрде айтсақ: 2025 жылы 855 әйел, ал 2024 жылы 754 әйел диспансерлік есепке алынған.
"Өкінішке қарай, қатерлі ісік жыл өткен сайын жасарып келеді. Биыл Алматы онкологиялық орталығында тіркелген ең жас пациент 21 жаста. Қазір ол кешенді ем қабылдап жатыр және терапиядан жақсы нәтиже көріп отырмыз", - деді онколог-дәрігер, мамандандырылған консультативтік-диагностикалық бөлімнің меңгерушісі Ақерке Оразбаева.
Орталықта бақылауда болған сүт безі қатерлі ісігіне шалдыққан ең егде жастағы пациент 93 жаста болды.
Алматы онкологиялық орталығының консультациялық-диагностикалық бөлімінің меңгерушісі Ақбота Әділованың айтуынша, бұл ауру жаспен немесе жыныспен шектелмейді.
"Әйелдер ғана ауырмайды, Алматы онкологиялық орталығында осы диагнозбен 20-ға жуық ер адам есепте тұр. Әрине, оларда бұл дерт әлдеқайда сирек кездеседі, бірақ мұндай қауіпті жоққа шығаруға болмайды", - деп ескертеді дәрігер.
Ауру көбінесе қай сатыда анықталады?
2026 жылғы сегіз айда дәрігерлер сүт безі қатерлі ісігін былай анықтады:
- нөлінші сатыда - бес әйелден,
- бірінші сатыда - 305 әйелден,
- екінші сатыда - 312 әйелден,
- үшінші сатыда - 20 әйелден,
- төртінші сатыда - 70 пациенттен.
Спикерлердің айтуынша, ауру көбінесе екінші сатыда анықталады.
Онкологтар анықталған жағдайлар санының артуы скринингтің дамуымен және әйелдердің өз денсаулығына мұқият қарай бастауымен байланысты екенін атап өтті.
Сүт безі қатерлі ісігі қайдан шығады?
Дәрігерлер сүт безі қатерлі ісігі көп факторлы ауру болып саналатынын түсіндірді. Оның пайда болуына мыналар әсер етуі мүмкін:
- жас ерекшелігі,
- тұқымқуалаушылық,
- гормоналды және репродуктивті факторлар,
- артық салмақ,
- төмен физикалық белсенділік,
- алкоголь тұтыну және темекі шегу,
- ұйқы мен биоритмдердің бұзылуы,
- сүт безі тінінің тығыздығы,
- бұрын болған сүт безі аурулары,
- жас кезде иондаушы сәуленің әсері.
Бірақ бір ғана қауіп факторының болуы адам міндетті түрде ауырады дегенді білдірмейді. Мамандардың айтуынша, көп жағдайда қатерлі ісік бірнеше себептің жиынтығынан пайда болады.
Сүт безі қатерлі ісігіне қатысты мифтер
Онколог-дәрігер Ақбота Әділова сүт безі қатерлі ісігіне қатысты кең таралған қате түсініктер туралы айтты.
№1 миф: тығыз түйін болмаса, демек қатерлі ісік жоқ
Оның айтуынша, ең көп таралған қателіктердің бірі - қатерлі ісікті міндетті түрде қолмен ұстап, түйінді сезу арқылы өз бетінше анықтауға болады деп есептеу.
Оның сөзінше, кейбір әйелдер сүт безінен немесе қолтық астынан түйін байқағаннан кейін ғана дәрігерге жүгінеді. Ал бұл, кем дегенде, аурудың үшінші сатысы болуы мүмкін.
"Өкінішке қарай, әйел көлемі екі сантиметрге дейінгі кішкентай ісіктерді сезбеуі мүмкін. Сондықтан біз үнемі айна алдында сүт безін тексеріп, түйінге ғана емес, терінің өзгеруіне және кеуде пішініне де назар аударуды ұсынамыз", - деп түсіндірді дәрігер.
№2 миф: антиперспиранттар мен дезодоранттар қатерлі ісік тудырады
Тағы бір кең таралған қате түсінік - антиперспиранттар мен дезодоранттарды қолдану сүт безі қатерлі ісігінің пайда болуына әкелуі мүмкін деген ой. Мамандар бұл миф екенін айтады.
№3 миф: УДЗ маммографияны алмастыра алады
Тағы бір жиі кездесетін қателік - сүт безінің тұрақты УДЗ-і қатерлі ісікті ерте анықтауға жеткілікті деп санау.
Алматы онкологиялық орталығы дәрігерлерінің айтуынша, УДЗ мен МРТ қосымша тексеру әдістері ретінде қолданылуы мүмкін, бірақ олар скринингтік маммографияны алмастыра алмайды.
Алматыда 40 пен 76 жас аралығындағы әйелдер екі жылда бір рет маммографиядан тегін өте алады.
"Скринингтен уақтылы өту және кез келген өзгерістер байқалғанда маманға жүгіну ауруды ерте сатысында анықтауға көмектеседі, бұл кезеңде емдеу барынша нәтижелі болады", - деп атап өтті мамандар.
№4 миф: биопсия обырды "оятып" жіберуі мүмкін
Алматы онкологиялық орталығының дәрігер-онколог-маммологы Балзия Қалымбетованың айтуынша, кейбір пациенттер биопсия жасатудан қорқады, өйткені бұл процедура қатерлі ісіктің таралуына немесе өршуіне әкеледі деп есептейді.
Дәрігер мұндай әйелдермен жеке сөйлесіп, зерттеудің қажеттілігін түсіндіруге тура келетінін айтты.
Алматыда Анджелина Джолидің операциясы жасала ма?
Дәрігерлерге қойылған тағы бір сұрақ - Алматыда екіжақты профилактикалық мастэктомия жасала ма?
2013 жылы Анджелина Джоли өзінен тұқым қуалайтын мутация анықталғаннан кейін осындай ота жасатқанын жария етті. Ол кезде оның сүт безінде қатерлі ісік болған жоқ. Ол бұл шешімін тұқым қуалау қаупінің жоғарылығымен және отбасылық сырқаттану тарихымен түсіндірді.
Алматы онкологиялық орталығының онколог, маммолог және онкохирургы Қайсар Нәкіпбеков мұндай ота Алматыда да жасалатынын айтты.
"Біз өз тәжірибемізде екіжақты профилактикалық мастэктомияны жасаймыз. Мысалы, пациентте сүт безі қатерлі ісігінің даму қаупін арттыратын генетикалық мутация анықталса. Кейде ол пациенттің өз қалауы бойынша жасалады. Бізде мұндай ота жасалған әйелдер болды", - деді ол.
Мамандар қазақстандық әйелдерді жас ерекшелігіне сәйкес скринингтен өтуге және сүт безінде қандай да бір өзгеріс пайда болса, дәрігерге баруды кейінге қалдырмауға тағы шақырды.
Бұған дейін кейінгі 20 жылда Қазақстанда онкологиялық аурулардың жаңа жағдайларының саны 30 пайыздан аса өскенін жазған болатынбыз. Бұл ретте дәрігерлер көптеген пациент көмекке кеш жүгініп, уақыт жоғалтып алатынын айтады.
Тағы оқыңыз: Қазақстанда 11 жастағы ұлдарға АПВ-ға қарсы вакцина салынады: мерзімі аталды
30 бен 76 жас аралығындағы қазақстандықтар тегін тексеруден өте алады: нақты қандай?
